Jarenlang werd de mondiale ‘op regels gebaseerde orde’ gepresenteerd als een milieuvriendelijk mondiaal bestuurssysteem dat door westerse landen was gebouwd. Het is waar dat de oorsprong ervan teruggaat tot de koloniale tijd en dat een groot deel van het systeem de koloniale raciale ongelijkheid weerspiegelt, maar het wordt beschouwd als een teken van welvaart en mondiale orde. Daarin wordt het Westen op wonderbaarlijke wijze getransformeerd van koloniale schurk in redder.
Maar voor een groot deel van het Zuiden ziet dit tijdperk er heel anders uit. Dit werd ervaren als genocide, plunderingen en ontheemding. In heel Afrika, Azië en het Caribisch gebied heeft de koloniale overheersing lokale systemen en industrieën ontwricht en onderdrukt, markteconomieën gecreëerd die kwetsbaar waren voor mondiale prijsschokken, en de politieke autoriteit verschoven naar prioriteit voor imperiale controle.
Uiteindelijk groeit de vraag naar een nauwkeuriger verslag van de rampen die het Westen andere landen heeft toegebracht, om de historische misdaden die zij hebben begaan, variërend van uitroeiing tot slavernij, te erkennen en om compensatie te zoeken. Dit viel samen met een herschikking van de mondiale macht waardoor de westerse landen steeds onzekerder werden over zichzelf – niet langer de redders, de goeden uit de geschiedenis die zij lange tijd hadden beschouwd als ons.
Er bestaat een vage erkenning hiervan. In het geval van Kenia resulteerden onthullingen over het bestaan van Britse martelkampen tijdens de onafhankelijkheidsstrijd van de jaren vijftig in uitingen van spijt zonder verontschuldigingen van de Britse regering, en zeer weinig compensatie.
Op dezelfde manier accepteerde Duitsland dat het in de eerste decennia van de 20e eeuw genocide had gepleegd tegen de Ovaherero- en Nama-volkeren van Namibië, maar bleef weigeren enige compensatie te betalen en bood in plaats daarvan 1,3 miljard dollar aan als een ‘gebaar van verzoening’, te betalen via een 30-jarig hulpprogramma.
Dit zijn slechts kruimels, maar ze markeren een belangrijk keerpunt. Bewegingen over de hele wereld, van Black Lives Matter in de Verenigde Staten tot Rhodes Must Fall in Zuid-Afrika, dringen aan op de reconstructie van historische verhalen over blanke suprematie en westerse overheersing. Kritisch antikoloniaal denken en discours verspreidden zich vanuit de academische wereld naar de populaire cultuur.
Maar de reactie kwam vrijwel onmiddellijk. In sommige kringen bestaat er een regelrechte afwijzing van het ‘blanke schuldgevoel’, aangevoerd door politici en opgenomen in politieke campagnes. Het koloniale revisionisme bleek populair en verkiesbaar. Ook wist hij al snel internationale fora te bereiken.
De recente toespraak van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio op de Veiligheidsconferentie van München is daar een voorbeeld van. Hij spreekt lovend over de keizerlijke orde van vóór 1945. Voor hem was dit een tijd waarin “het Westen bloeide – zijn missionarissen, zijn pelgrims, zijn soldaten, zijn ontdekkingsreizigers verlieten de kusten om de zeeën over te steken, vestigden zich op nieuwe continenten en bouwden grote rijken op die zich over de hele wereld verspreidden.”
Rubio portretteerde de westerse dominantie als een tijdperk van welvaart en moreel leiderschap, met het argument dat het Westen zich niet moet schamen voor zijn verleden. Kolonialisme was in dit geval geen hiërarchie en raciale extractie, maar rentmeesterschap, orde en beschaving. De achteruitgang ervan is impliciet betreurenswaardig.
Waar Rubio en anderen zoals hij om vragen, is dat West zijn rol als slechterik volledig omarmt. Natuurlijk niet retorisch – de slechteriken verklaren zichzelf zelden zo – maar praktisch, door het koninkrijk te rehabiliteren en de schuld en schaamte van historische fouten weg te nemen. Ze beschouwen historische afrekening als zwakte, zelfs als zelfhaat. En in plaats van de fouten uit het verleden aan te pakken, stellen ze voor om geweld te gebruiken om de herinnering eraan te onderdrukken.
Dit is duidelijk een poging tot verlossing door de verovering van de herinnering. Dit is niet alleen een discussie over het verleden. Het gaat over het vormgeven van het morele vocabulaire van vandaag. Het gaat ook over het verlaten van de huidige ‘op regels gebaseerde orde’ en naar een realiteit waarin er geen regels zijn voor ‘macht maakt goed’.
Als het koningschap welwillend is, kan de hedendaagse hiërarchie worden geherformuleerd als verantwoordelijk leiderschap. Ongelijke handelsregimes worden stabiliteit. Militaire druk werd voogdij. Interventie wordt rentmeesterschap. Kolonialisme krijgt, zoals we zagen in het geval van de “Vrederaad”, gepromoot door de Amerikaanse president Donald Trump, niet langer de naam van overheersing, maar eerder een noodzakelijke orde en een voorloper van welvaart. Multipolariteit wordt niet voorgesteld als een structurele aanpassing, maar als een onstabiele achteruitgang.
Dit is politiek nuttig in een tijd waarin de westerse dominantie wordt geconfronteerd met uitdagingen als gevolg van de groeiende macht en veranderende allianties. Nostalgie naar onbetwiste suprematie biedt duidelijkheid en vervangt ongemak door trots. Dit verandert de vraag naar gerechtigheid in beschuldigingen van ondankbaarheid. En de grammatica weerspiegelt bekende patronen. Empire schaadt maar redt uiteindelijk. Het is verkeerd, maar het verlost zichzelf. De centrale ligging ervan staat buiten twijfel.
Er zijn geen constructieberekeningen of restituties nodig. De focus verschuift van de materiële gevolgen van de koloniale overheersing naar de emotionele last van de westerse schaamte. Het verhaal gaat over het herstellen van zelfvertrouwen in plaats van over het aangaan van gaten.
Rubio’s toespraak was bedoeld voor een westers publiek, maar voor de rest van ons zou het alarmbellen moeten doen rinkelen. Het is verleidelijk om zulke retoriek af te schrijven als de morele tekortkomingen van een paar slechte mensen – gemakkelijk te karikaturiseren en net zo gemakkelijk te negeren. Dat was een grote fout.
We moeten erkennen dat ze de architectuur van het kolonialisme herschikken: een juridisch, economisch en epistemisch systeem dat is ontworpen om prioriteit te geven aan westerse belangen, de onderdrukking ervan vastgelegd in de wet, de bevelen die worden afgedwongen door middel van dwang, en de voordelen die worden verdeeld op basis van ras.
De rehabilitatie van het sultanaat is dus geen nostalgie. Dit is voorbereiding. Dit is de constructie van een moreel raamwerk waarin huidige hiërarchieën geen rechtvaardiging behoeven omdat hiërarchieën uit het verleden zijn vergeven. En hoewel het verleden niet ongedaan kan worden gemaakt, kan het wel verkeerd worden herinnerd.
We hebben geleefd met de verwoestende gevolgen van dergelijke acties voor onze economie, in ons land en in ons lichaam, en wanneer we dit beginnen te negeren, zijn er opnieuw pogingen om ons te verblinden. We moeten het revisionisme niet goedkeuren, maar het actief verwerpen door voortdurend en zonder verontschuldiging onze waarheid te spreken, totdat het niet meer te stoppen is.
Het geheugen is niet passief. Het is een keuze die elke dag wordt gemaakt, en die keuze is net zo goed de onze als die van wie dan ook.
De standpunten in dit artikel zijn die van de auteur en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs het redactionele standpunt van Al Jazeera.
