Joachim Trier “Sentimentele waarde” genomineerd voor indrukwekkend negen Academy Awardsonder hen zijn de eerste beste films voor Noorse films en de auteur zelf voor regie en samen schrijven (met Eskil Vogt, waar hij al jarenlang mee samenwerkt) origineel familiedrama.
Maar misschien wel de meest opmerkelijke prestatie van de film, in termen van Oscars, zijn de vier eerste acteernominaties.
Renate ReinsveDe inspiratie voor de veelgeprezen speelfilm ‘The Worst People in the World’ van de regisseur was een nominatie voor een hoofdrolspeelster voor het spelen van de populaire maar onrustige Oslo-podium- en tv-acteur Nora Borg.
De Zweedse Stellan Skarsgård – wiens carrière zich uitstrekt van de artistieke provocaties van Lars von Trier tot Marvel, “Dune”, “Star Wars” en “Mamma Mia!” franchise-inzending – leidt op 74-jarige leeftijd misschien wel de race voor ondersteunende acteurs. Hij speelt Nora’s lang afwezige vader, Gustav, een ooit gerespecteerde schrijver-regisseur die zijn carrière nieuw leven wil inblazen met een semi-autobiografisch project waarin hij wil dat zijn dochter de hoofdrol speelt – en hij wil er niets mee te maken hebben.
Noorwegen Inga Ibsdotter Lilleas en Amerika Elle Fanning beiden kregen een bijrol als actrice, respectievelijk Nora’s jongere zus, de meer verzoenende Agnes en Hollywoodster Rachel Kemp, die hunkert naar artistieke geloofwaardigheid en zeker de stuntdubbel zou kunnen zijn die Gustavs film gefinancierd krijgt – als ze haar zeer Scandinavische hoofdrol aankan.
Maar terwijl zelfmoord, oorlogsgruweldaden en intiem verraad het idyllische huis van de familie Borg achtervolgen, brengt Trier ‘Sentimentele Waarde’ niet op duidelijk Bergman-terrein. De onvervulde persoonlijke en professionele behoeften van de vier opdrachtgevers komen op onvoorspelbare, hilarische en hartverwarmende – maar ook verwoestende – manieren tot uiting.
Hoewel beiden in het zwart gekleed waren toen ze onlangs met The Envelope spraken in het Four Seasons Los Angeles, toonden Trier en Skarsgård opgewektheid en een liefdevolle vriendschap terwijl ze de mysteries van relaties en kunst onderzochten.
Dit interview is bewerkt voor lang en duidelijkheid.
Stellan Skarsgård, midden, met Renate Reinsve en Inga Ibsdotter Lilleaas in ‘Sentimentele waarde’.
(Kasper Tuxen Andersen/Neon)
Jullie lijken echt te genieten van alle prijzen–de spanning van het seizoen.
test: We zijn goede vrienden geworden, het lijkt alsof we echt van elkaar houden. We hebben deze film gemaakt over een zeer disfunctioneel gezin, maar eigenlijk zijn we behoorlijk functioneel!
De hele bende leek erg opgewonden toen ze de aankondiging van de nominatie in de virale video zagen.
Skarsgård: Ik ben heel blij dat Elle en Inga genomineerd zijn. Ik heb mijn hele leven zonder nominatie geleefd – geen probleem! – en je weet dat Renate in de nabije toekomst waarschijnlijk een aantal Oscars zal winnen. Het is dus prachtig.
Voor mij is het de hoogste eer ter wereld voor een filmacteur. Ik waardeer het, maar professioneel betekent het niet veel.
Speciaal voor jou, die alles heeft gedaan wat een filmacteur kan doen. Gustav lijkt echter een bijzondere rol te spelen.
Skarsgård: Het was een van de beste rollen die ik ooit in mijn leven heb gehad, maar niet op papier. Het was onder leiding van Joachim. Hij is geïnteresseerd in eventuele non-verbale reacties die je hebt. Dat is het acteerwerk waar ik van hou, de aandacht voor detail van een psychologisch verhaal dat geen typisch filmverhaal is.
Heeft u enig nieuw inzicht gekregen in het lot van ouder wordende filmwerkers?
Skarsgård🙁grijnzend) Ja, ik sta nog aan het begin van mijn carrière.
Vertel Stellan waarom je Gustav voor hem hebt geschreven, Joachim.
test: Je hebt met Spielberg en Fincher en al deze geweldige regisseurs gewerkt. Ik wil goede dramarollen aanbieden waarin je ook heel kwetsbaar en eerlijk kunt zijn over wie je bent. Dit is helemaal niet jouw biografische verhaal – jij hebt een geweldige relatie met je kinderen en deze man niet – maar je hebt er echt je hart in gestopt en hem menselijk gemaakt in driedimensionale zin. En ik denk dat uw collega’s dat beseffen.
“Als je hem direct ziet, zie je dat hij de gevoeligheid en psychologische intelligentie heeft van een goede regisseur”, zegt Skarsgård (links) over zijn personage, Gustav Borg. “Het komt heel vaak voor dat deze regisseurs niet zo goed zijn in hun gezinsleven.”
(Christina House / Los Angeles Times)
Omdat de beroerte zijn kortetermijngeheugen beschadigde, ontving Stellan instructies via een oortje op de set. Hoe het op te lossen?
test: Ik was getuige van een proces dat mij echt ontroerde, en ik denk dat het de film nog beter heeft gemaakt. Eerst besloten we om de souffleur van Stellan (Vibeke Brathagen, souffleur bij het Nationale Theater van Oslo, waar een aantal “Values”-scènes werden gefilmd) deel uit te maken van het ensemble. Het zien van een kunstenaar van dit kaliber in een kwetsbare positie die iets nieuws probeert, valt samen met het uitbeelden van een personage op een keerpunt in zijn leven. Zowel de personages als Stellan werken aan deze diepe gevoelens. Kan ik doorgaan? Is er nog een kans voor mij?
Skarsgård: Het is permanent, ik kan me de regel niet herinneren. Wat mij zorgen baart, is niet alleen de taal, maar ik heb er ook problemen mee om verder te denken dan een paar tellen. Ik moet dus steeds korter en langzamer spreken. En het is hard werken, want het is niet zomaar iemand die duwt en jij herhaalt, maar het ritme tussen de acteurs is heel belangrijk. Om dat ritme vast te houden, moet de souffleur over de regels van de andere acteur heen praten. Je hoort dus twee lijnen tegelijk, maar je reageert slechts op één lijn.
Hoe heb je de samenwerking met Renate ervaren?
test: Hij is als een natuurkracht. We weten niet hoe hij doet wat hij doet. Op een dag waren we aan het repeteren en Stellan kwam en omhelsde me (en) zei: “Wie is deze man? Hij is geweldig!”
Skarsgård: Dat herinner ik me! Zijn gezicht was transparant; je kunt elk gevoel zien. Hij is natuurlijk en nieuwsgierig en heeft een buitengewone muzikaliteit. Ik heb het weer over ritme, over onze scènes samen. Echt leuk.
Herinneren?
test: Een van de grootste uitdagingen in de film was het vinden van iemand die Renate’s jongere zus kon spelen, die haar prestatieniveau kon evenaren, op haar leek en vloeiend Noors sprak. Het waren er niet veel, maar we zagen ongeveer 200 mensen. Toen Inga arriveerde, was het heel duidelijk. Er zit authenticiteit, gronding en iets niet-neurotisch en onproblematisch in zijn aanpak. De oprechtheid wordt overgebracht op het personage en verheft hem. Hij ontsnapte aan het gekke circus van de familie Borg en zei: “Ik wil mijn eigen gezin.”
En Elle?
test: Ik wilde heel graag met Elle samenwerken vanwege haar vaardigheden en expertise, maar ze groeide ook op in het Hollywood-systeem. Hij kon deze persoon portretteren die als acteur verbinding wilde maken met iets diepers.
Hij biedt veel verschillende nuances en opvattingen. Er is een scène waarin Rachel een sms leest en huilt in het bijzijn van Gustav. Het was goed acteren, maar er was een gevoel dat hij in een andere stijl acteerde dan hij bedoelde. Elle heeft verschillende versies gemaakt zodat we de juiste toon konden vinden. Hij is als een super verfijnde jazzmuzikant.
Zeggen dat het huis een personage is, klinkt ook een beetje flauw. Maar Anda deed eigenlijk een aantal verbazingwekkende dingen met de plek, tot en met het kopiëren van het interieur naar een geluidsbeeld – dat, hoewel hij in zijn ouderlijk huis wilde filmen, uiteindelijk de plek werd waar Gustav zijn film in de film opnam.
test: Ik ben me er terdege van bewust dat deze film gaat over generatietrauma en een huis dat getuigt van de 20e eeuw. Het is er subtiel. Het is niet mijn bedoeling om er een groot probleem van te maken. Maar voor mij is het belangrijk bij het maken van een film. Het probleem is: hoe bezinken deze dingen drie, vier generaties later? Ik heb het gevoeld, en ik weet dat veel mensen het ook hebben gevoeld, en het gesprek is belangrijk.
Ik zou het woord ‘apparaat’ niet gebruiken, maar het huis geeft ons een meer poëtische benadering van hoe snel de tijd beweegt. Het huis is getuige geweest van waar de familie niet over kan praten. Wat er met Gustavs moeder is gebeurd. Wat hij voelt, maar niet weet hoe hij het moet uiten. Hoe het hem beïnvloedde jegens zijn dochters. Hoe ze wel of niet kiezen voor een gezin. Het is verbonden door de blik van het huis.
Dus hoe maak je het interessant en filmisch? Ik had een ongelooflijke productieontwerpafdeling en onze cameraman, Kasper Tuxen, maakte een replica van het huis op een geluidspodium. We kozen tussen dat en het eigenlijke huis, en we deden het elke tien jaar in de 20e eeuw met verschillende lenzen, verschillende filmvoorraden, verschillende productieontwerpen. Het is ook een liefdesbrief aan de bioscoop. Het geeft ons de kans om buiten de gebaande paden te denken en te zeggen: “We waren in de jaren twintig en dertig, nu zijn we in de jaren zestig” en echt met bestaande vormen te spelen.
(Christina House / Los Angeles Times)
Ook al is hij een meestermanipulator, Gustav moet altijd compromissen sluiten om te krijgen wat hij wil. Kortom, het is regisseren, toch?
test: Dat is het drama. Hoe ver moet je pragmatisch zijn zonder je kunst te verliezen en toch je carrière in stand te houden? Iedereen in deze business moet soms moeilijke keuzes maken. Ik kan mijn nachtmerries via hem projecteren. Wat moet ik doen als ik iemand ben die geen tijd met mijn gezin doorbrengt? Wat als ik een compromis moet sluiten?
Skarsgård: Er zijn veel dingen waar Gustav geen controle over heeft. Hij kon zijn familie niet genoeg manipuleren; hij probeert het, hij haalt alle middelen tevoorschijn – grappig zijn, aardig zijn, alles – maar hij komt er niet, en dat is tragisch. Als je hem direct ziet, zie je dat hij de gevoeligheid en psychologische intelligentie van een goede regisseur heeft. Het is heel gebruikelijk dat dergelijke regisseurs niet erg goed zijn in hun gezinsleven.
Over compromissen gesproken, dat wil zeggen spook Netflix vertrouwt op het hele project van Gustav.
test: Iemand vroeg mij of dit kritiek was. Nee, dit is een duw (grinnikte). Ik bedoel, zou het niet geweldig zijn als veel van de geweldige films die Netflix als eerste in de bioscoop draait?
Je beëindigde je acceptatietoespraak voor de Golden Globes, Stellan, door te zeggen: ‘Cinema moet in de bioscopen te zien zijn.”
Skarsgård: Een van de mooie dingen van cinema is dat het alle onverklaarbare dingen kan aanraken, die je niet onder woorden kunt brengen. De verhalende vorm van televisie is gebaseerd op het feit dat je niet kijkt. Het legt alles uit via dialoog, zodat je tegelijkertijd pannenkoeken kunt bakken. Maar de bioscoop is de enige plek waar je die rustige dingen kunt doen.
‘Sentimentele waarde’ zegt veel met een blik en een stil gezicht.
test: Nu hebben we het over het personage Stellan. Die stille ruimte, waar woorden niet werken voor die personages en het trauma nooit goed kan worden verwoord, is ook verbonden met de stille ruimte waar we hopen dat er kunst kan worden gemaakt. Het gaat een beetje over yin en yang, maar er is iets met het traumatische en het sublieme dat in de wereld met elkaar verbonden is. Ik zie het de hele tijd. Ik heb mijn hele leven met creatieve, fantastische mensen omgegaan, en op een manier die zij niet kunnen uitleggen, heb je het gevoel dat je iets op het spoor bent. Het zal misschien nooit worden opgelost, maar je gebruikt wat je kunt, je zegt wat je kunt.
Om te eindigen met een prachtig citaat van Joan Didion – zeker een schrijver die we allemaal bewonderen – “We vertellen onszelf verhalen om te leven.” Dit was voor mij een mysterie, maar de film probeert dit zeker aan te pakken.
(Christina’s Huis / Voor Tijd)
