Dankzij Bad Bunny is het een belangrijke maand geweest voor ons Puertoricanen.
Vanuit zijn emoties wordt er geschiedenis geschreven Grammy-overwinning voor album van het jaar, waardoor het de eerste keer is dat een Spaanstalig album deze categorie wint, bleef Bad Bunny zondag furore maken met zijn album Halverwege de Super Bowl-show.
Als Latino’s in de Verenigde Staten hebben we nog steeds moeite om op de juiste en proportionele wijze vertegenwoordigd te zijn in Hollywood, de politiek en de muziekindustrie, waar Latino-artiesten historisch gezien in kleinere rollen zijn geplaatst, beperkt tot exotische etalage in het door Engeland gedomineerde popmuzieklandschap van Amerika. Maar via Bad Bunny heeft Puerto Rico iets opgeleverd: hij benutte zijn unieke sterrenkracht met zijn tijdsbepalende magnum opus, zijn album ‘Debí Tirar Más Fotos’ uit 2025. Vervolgens gebruikte hij tijdens de Super Bowl een platform dat gewoonlijk gereserveerd was voor bombastische uitingen van Amerikaans patriottisme om ervoor te zorgen dat Puerto Rico, samen met vele andere landen en gebieden op het Amerikaanse continent, gevierd zou worden, ondanks onze veelvuldige neerbuigendheid door Amerikaanse conservatieven.
Sport heeft een rijke geschiedenis in Puerto Rico, van boksen tot honkbal, maar behalve Super Bowl Sunday bereikt American football ons meestal niet. Mijn ouders, die nog nooit in hun leven naar een voetbalwedstrijd waren geweest, keken gretig thuis op het eiland toe, terwijl ik, ruim duizend kilometer verderop, met mijn partner vanuit mijn koude appartement in New York City toekeek en wenste dat we konden genieten van de warmte van Isla Del Encanto. Maar het maakte niet uit waar we keken, want boricua’s – en Latino’s – verenigden zich.
(Eric Thayer/Los Angeles Times)
De Instagram-verhalen in mijn feed staan vol met Puertoricanen en andere Latino’s die kijkfeestjes houden en genieten van dit broodnodige moment van vreugde in deze moeilijke tijden waarin het spreken van onze moedertaal, of bruin zijn een voldoende risicofactor was om door ICE te worden ontvoerd. Omdat ik het voorrecht had om Bad Bunny in Choliseo te zien tijdens zijn residentie in San Juan afgelopen augustus, wist ik dat deze show niet alleen een indrukwekkend eerbetoon aan mijn eiland zou zijn, maar dat de halftime show van de Super Bowl een fundamentele en uitdagende boodschap uitdroeg: dat ongeacht hoeveel conservatieven haat en angst jegens Latino’s en immigranten koesteren, niets ons ervan kan weerhouden trots te zijn op onze roots.
En de look van Bad Bunny gaat echt terug naar zijn roots. Levi’s Stadium werd omgetoverd tot een labyrintisch suikerrietveld, misschien als eerbetoon aan Central San Vicente, de eerste suikerrietmolen van Puerto Rico, opgericht in 1873 in Bad Bunny’s geboorteplaats Vega Baja. De show werd geopend door een akoestische gitarist die het traditionele jíbaro-rietje droeg Nu hoed en wit linnen – wiens woorden, “hoe rijk het is om Latina te zijn,” het opbouwen van onmiddellijke solidariteit met Latino’s over de hele wereld.
Terwijl hij zijn dembow-trap-hit uit 2022, ‘Titi Me Preguntó’, lanceerde, draaide Bad Bunny de camera door een geïmproviseerd suikerrietveld, bewerkt door dansers gekleed in jíbaros. Hij droeg een op maat gemaakte geheel witte outfit, met een trui met de achternaam van zijn moeder, Ocasio, en het nummer 64, zijn nummer. zijn oom gebruikte hem ooit als voetballer.
De set van Bad Bunny bevat veel scènes uit het arbeidersleven in Puerto Rico: kokosnootkraampjes, piragueros, oude mannen die domino spelen, manicures, criminelen, bouwvakkers en juweliers die ‘oro y plata’ terugkopen. Deze scènes herinneren ons eraan dat Puerto Ricaanse muziek niet door en voor de elite wordt gemaakt, maar door gewone mensen met beperkte middelen.
Alles aan deze show leek op het Puerto Rico waarin ik ben opgegroeid: van de rokken gedragen door de achtergronddansers, die doen denken aan de Taíno lendendoekaan een temperamentvol elektriciteitsnet, en bewaker doos, of een uitkijktoren geïnspireerd op Old San Juan. Tijdens de enscenering van de bruiloft zag ik mezelf als een vermoeid kind dat op twee stoelen lag te dutten, wachtend tot de volwassenen het feest hadden beëindigd, zodat ik naar huis kon gaan, naar mijn eigen bed.
We hebben beroemde, met sterren bezaaide huizen gezien, of casitazowel tijdens zijn residentie in San Juan als tijdens zijn internationale tournee, waardoor het terugkwam voor de rustshow. De Super Bowl-editie van de Casita is gevuld met Latinx-popcultuuriconen zoals Cardi B, Pedro Pascal, Jessica Alba, Karol G, Ronald Acuña Jr. Maar er is nog een set die belangrijk is voor de show: een achtergrond in New York City met een bodega, een kapperszaak en een bar gemodelleerd naar Toñitas, de beroemde Caribische sociale club in Williamsburg, Brooklyn.
Niet alleen noemde Bad Bunny Toñitas op ‘NUEVAYoL’, maar eigenaresse en naamgever, María Antonia ‘Toñita’ Cay, maakte een cameo tijdens de rustshow van achter de bar – waardoor ze een pauze kreeg. Sinds de jaren zeventig is Toñitas een symbool van verzet te midden van de toenemende gentrificatie in de buurt, waar bedrijven die eigendom zijn van mensen van kleur zijn gesloten en oude inwoners van Williamsburg zijn uitgezet vanwege exorbitante huurverhogingen. Het is een zeldzame veilige plek voor Latino’s in deze stad, waar iedereen welkom is, maar daar bestaat geen twijfel over de onze. Als een van de vele Puertoricanen die naar New York City zijn verhuisd, betekent het veel dat Bad Bunny hulde bracht aan de boricua’s in de diaspora, wat aantoont dat dit moment ook gereserveerd is voor degenen die onze trots ver van huis dragen.
Maar in tegenstelling tot Bad Bunny’s eerste optreden in de Super Bowl – in 2020 voor een headline-optreden naast Shakira en Jennifer Lopez – was dit geen Latinx-show. Lady Gaga, die een ontroerend moment deelde met Benito tijdens de Grammy’s, leek een verrassende salsa uit te voeren van haar samenwerking met Bruno Mars, ‘Die With a Smile’, begeleid door Los Sobrinos. Ze knikte naar het eiland met een Flor de Maga-broche, de nationale bloem van Puerto Rico.
(Lynne Sladky / Associated Press)
Hoewel het zonde zou zijn om Bruno Mars (die van Puerto Ricaanse afkomst is) er niet bij te betrekken, is het begrijpelijk waarom Bad Bunny Lady Gaga koos als de enige niet-Latino-persoon die op de set verscheen. Bad Bunny is niet alleen al heel lang fan van Gaga, maar de twee gebruiken hun platforms ook om te vechten voor trans- en queerrechten. Het is duidelijk dat hij zich verwant voelt met Bad Bunny, niet alleen omdat hij zijn carrière heeft gewijd aan het vechten voor dezelfde rechten als hij, maar ook omdat hij kansen heeft gecreëerd voor gemarginaliseerde mensen, ondanks de tegenreactie van conservatieven. Terwijl hij na de Grammy’s met de pers sprak, prees hij hoe gelukkig we zijn met een muziekleider als Bad Bunny die spreekt over ‘wat goed is en wat juist is’.
Maar verrassend genoeg kwam een van de krachtigste politieke momenten van de rustshow niet van Bad Bunny, maar van een ander Puerto Ricaans icoon: Ricky Martin.
Martin, die in Amerika beroemd werd met Engelstalige liedjes als ‘Livin’ La Vida Loca’ en ‘She Bangs’, heeft nooit geprobeerd zichzelf als een revolutionair te positioneren. Maar zittend op een model plastic stoel “Op de hoes van het DTMF-album zingt hij hartstochtelijk het protestlied van Bad Bunny, ‘Lo Que Le Pasó a Hawaii’ – waarin hij waarschuwt dat Puerto Rico met dezelfde gevolgen te maken kan krijgen als Hawaï toen het een Amerikaanse staat werd, waarbij hij de privatisering van stranden en gentrificatie van de thuisstad aanhaalt als bedreigingen voor het culturele erfgoed van de VS.
Toen we Bad Bunny even later met onze inheemse vlag zagen verschijnen, werd het pro-onafhankelijkheidsgevoel alleen maar verder aangewakkerd; Deze versie van de Puerto Ricaanse vlag, geweven in lichtblauw, werd gemaakt om de onafhankelijkheid van het eiland van Spanje te vertegenwoordigen, maar werd van 1898 tot 1957 verboden nadat het eiland Amerikaans grondgebied werd.
Bad Bunny droeg zondag een authentieke Puerto Ricaanse vlag tijdens de rustshow van de Super Bowl LX in Levi’s Stadium in Santa Clara, Californië.
(Eric Thayer/Los Angeles Times)
De gemiddelde Super Bowl-kijker kent waarschijnlijk niets van de lichtblauwe vlag, of begrijpt de woorden achter het hartverscheurende lied over de gevaren van het zijn van een kolonie. Maar voor de inheemse Puertoricanen die toekeken, was het een triomfantelijke herinnering aan Puerto Rico niet verkocht. Het is geen belastingparadijs voor buitenlanders, noch is het een “drijvend afvaleiland”; het is een juweeltje dat bewaard moet blijven voor toekomstige generaties. En voor Puertoricanen zoals ik zal dat nooit worden bereikt via de Amerikaanse staat.
Omdat Puerto Rico een kolonie was, konden de burgers niet stemmen bij de presidentsverkiezingen, maar werden ze nog steeds beïnvloed door de Amerikaanse regering. De gouverneur van het eiland, Jenniffer González Colón, is een fervent voorstander van president Trump, die conservatieve waarden nastreeft – zoals het verbieden van genderbevestigende zorg voor trans-Puertoricanen onder de 21 jaar en het aannemen van een wet die persoonlijkheid toekent aan foetussen vanaf de conceptie. Het is moeilijk voor Puertoricanen om zich gehoord te voelen als we in een politieke situatie terechtkomen waar we niet om hebben gevraagd.
Toen Bad Bunny werd aangekondigd als de artiest van dit jaar, uitten conservatieven hun afkeuring op Fox News en sociale media, en stelden zichzelf aan als de echte juryleden van wie “Amerikaans genoeg” was om op te treden in de Super Bowl. Ze lijken te vergeten dat de VS Puerto Rico al meer dan een eeuw bezet houden – en dat optreden in een andere taal dan het Engels Bad Bunny nog geen staatsburger van dit land maakt.
Extreemrechtse groepen probeerden, maar faalden, een beroep te doen op de andere kant, waarbij de conservatieve groep Turning Point USA een ‘Volledig Amerikaanse halftimeshow” werd bekroond door Kid Rock en bevatte extra optredens van MAGA-vriendelijke countryartiesten als Brantley Gilbert, Lee Brice en Gabby Barrett. Hoewel het 6,1 miljoen gelijktijdige kijkers trok, verbleekte dat aantal in vergelijking met de 135 miljoen kijkers die afstemden op de rustshow van Bad Bunny, volgens vroege rapporten van NBC en CBS News.
Maar er was één moment tijdens de show dat mij opviel, toen Bad Bunny een hartstochtelijke motiverende toespraak hield in het Spaans, waarin hij het publiek aanspoorde de waarde ervan te erkennen.
“Mijn naam is Benito Antonio Martínez Ocasio. En ik ben hier bij Super Bowl 60 omdat ik altijd in mezelf ben blijven geloven – en jij moet ook in jezelf geloven”, zei hij in het Spaans. “Je bent meer waard dan je denkt. Geloof me.”
Terwijl agenten van de federale overheid doorgaan met het ontvoeren van immigranten en ze in wat nu concentratiekampen zijn te plaatsen – waarbij de waardigheid wordt weggenomen van degenen die hun huizen hebben verlaten op zoek naar een beter leven, om hun harde werk en assimilatie waardeloos te maken – voelt de rustshow van Bad Bunny als een wake-up call om ons allemaal luider en trotser te maken. De VS kunnen onze waarden als Puertoricanen en Latino’s niet langer ontkennen; Het wordt tijd dat wij zo handelen. Het wordt tijd dat we voorwaarts gaan met liefde voor onszelf en onze gemeenschappen, ongeacht hoeveel haat en angst ze ons proberen bij te brengen.
Zoals Bad Bunny tijdens de rustshow zei: “Het enige dat sterker is dan haat is liefde.”
