ANTAKYA, Turkiye — Architect Buse Ceren Gul had een missie: het restaureren van een 166 jaar oude Grieks-orthodoxe kerk die lange tijd een baken was geweest van het multiculturele verleden van zijn geboortestad. Hij geloofde in de restauratie van een kerk die grotendeels verwoest was aardbeving in het zuiden van Turkiye drie jaar geleden zal lokale bewoners helpen opnieuw verbinding te maken met hun stad.
Aardbeving met een kracht van 7,8 SR op 6 februari 2023 en enkele uren later een van de ergste rampen van Turkije. In Antakya verwoestte de aardbeving een groot deel van het historische stadscentrum.
Na jaren van planning, campagne voeren en fondsenwerving heeft Guls team onlangs de St. Mary’s Church ontdekt. Paul van puin dat een hoogte van 5 meter bereikte.
“De oude stad is het centrum van de vroegste herinneringen van iedereen die hier is opgegroeid”, vertelde de 34-jarige Gul aan The Associated Press, terwijl hij door de kerk slenterde.
‘Zijn we weg?’ “Ik vroeg mezelf af toen ik de plek voor het eerst zag na de aardbeving”, zei hij.
De aardbeving was verwoestend of beschadigde honderdduizenden gebouwen in Türkiye, waardoor meer dan 53.000 mensen om het leven kwamen. Nog eens 6.000 mensen stierven in buurland Syrië.
Vóór de aardbeving woonden er naar schatting 10.000 christenen in de provincie Hatay, een klein deel van de totale bevolking, maar een van de grootste concentraties christenen in Turkije buiten Istanbul.
Antakya was een van de zwaarst getroffen steden, waarbij de verwoesting een van de oudste straten van de stad, Saray Avenue, dreigde weg te vagen, een knooppunt voor christenen, moslims en joden van verschillende sekten. Deze straat is de thuisbasis van de Grieks-orthodoxe kerk van St. Paul, die tot de Arabisch sprekende gemeenschap behoort.
De buurt is, net als andere in Antakya, “onherkenbaar voor de bewoners”, zegt Gul, die lid is van de islamitische alevitische gemeenschap. “Maar de wederopbouw van de oude stad kan bewijzen dat de wortels van Antakya opnieuw kunnen worden behouden.”
Gul studeert en werkt aan de renovatie van de Mariakerk. Paul sinds vóór de aardbeving. Van de 293 beschadigde culturele erfgoedsites in de provincie is de kerk een van de weinige die bouwkundige tekeningen hebben goedgekeurd, die worden ontworpen door Gul.
“Terwijl ik aan het plan werkte, vroeg een van mijn mentoren mij om het zo te tekenen dat de kerk herbouwd kon worden als deze zou worden gesloopt”, zei Gul. “Ik had nooit gedacht dat dit enorme bouwwerk daadwerkelijk verwijderd kon worden, maar ik heb punt voor punt een plan opgesteld.”
Antakya, in de Middeleeuwen bekend als Antiochië, is een Bijbelse stad die dateert uit de zesde eeuw voor Christus. Door de eeuwen heen hebben Hellenistische, Romeinse en Ottomaanse lagen – evenals diverse etnische, religieuze en taalgemeenschappen – sinds 115 na Christus minstens vijf aardbevingen met een kracht van 7,0 of hoger overleefd, rampen waarbij honderdduizenden mensen om het leven kwamen en grote delen van de stad met de grond gelijk werden gemaakt.
St. Mary’s Church St. Paul, onderdeel van het Grieks-orthodoxe patriarchaat van Antiochië, op de oostelijke oever van de rivier de Orontes, werd in 1900 volledig herbouwd nadat het in 1872 door een aardbeving was verwoest.
Nadat hij vlak na de aardbeving een wederopbouwplan uit het puin van zijn kantoor had gered, kreeg Gul steun van het World Monuments Fund, een non-profitorganisatie die zich inzet voor het behoud van bedreigd cultureel erfgoed.
Met technische en financiële bijdragen uit het fonds heeft Guls team tonnen puin opgeruimd en de stenen die ze intact vonden opzij gelegd. Het team gaat door met de projectplanning en technische beoordelingen voor de wederopbouwfase, maar het werk ter plaatse ligt stil totdat er meer financiering is ontvangen.
“Vroeger waren we een financieel onafhankelijke stichting die gezinnen in nood kon helpen”, vertelde Fadi Hurigil, voorzitter van de Antakya Greek Orthodox Church Foundation, die toezicht houdt op het wederopbouwproject, aan de AP. “We verloren tot 95% van onze omzet na de aardbeving.”
Huur van winkels van de kerk aan Saray Avenue die zich op toeristen richten, vormt het hoofdinkomen voor de kerk. Het heropenen van de kerk zal van cruciaal belang zijn om de gemeente te helpen inkomsten te genereren, aangezien de financiële hulp van het Grieks-orthodoxe patriarchaat van Damascus en andere donoren na de aardbeving is afgenomen, zei Hurigil.
Sinds begin dit jaar heeft het Ministerie van Milieu, Verstedelijking en Klimaatverandering een bedrijf gecontracteerd voor de herontwikkeling van de winkels.
De belangrijkste uitdaging voor Antiochisch-orthodoxe christenen is de terugkeer van de mensen die ooit het terrein van de St. Mary’s Church vulden. Paul en Saray Avenue-wijken. Omdat de meeste huizen in het historische stadscentrum nog steeds in puin liggen, werd het merendeel van de Grieks-orthodoxe gemeenschap van de stad gedwongen hun voorouderlijke huizen te ontvluchten.
Hurigil zei dat er vóór de aardbeving 370 tot 400 gezinnen in de centrale stad Antakya woonden, en dat slechts ongeveer 90 gezinnen waren teruggekeerd, hoewel anderen de stad bezochten om herdenkingsceremonies bij te wonen.
“De grootste noodzaak voor mensen om naar Antakya terug te kunnen keren is de wederopbouw van hun huizen en commerciële eigendommen”, zei hij.
Veel orthodox-christelijke gemeenschappen waarvan de eigendommen beschadigd of vernield zijn, wonen buiten Antakya in kleine districten van de provincie Hatay of in omliggende steden, vanwege het ontbreken van een bredere stadsplanning om het historische centrum van Antakya te herstellen.
Evlin Hüseyinoğlu is een van hen. Hij heeft een gezinswoning op slechts een paar minuten lopen van Saray Avenue, die vóór de aardbeving werd herbouwd.
Er was slechts geringe schade als gevolg van de aardbeving, maar de familie vond het financieel riskant om het huis te restaureren en zich weer in het huis te vestigen vanwege het ontbreken van een stevig stedenbouwkundig plan. Ze wonen in Arsuz, op drie uur rijden van Antakya, wat vroeger hun zomerhuis was.
Inwoners en gemeenschapsleiders die al generaties lang in de stad wonen, vrezen dat de verdrijving van verschillende religieuze en etnische groepen uit de stad de interculturele harmonie zal vernietigen die Antakya zo lang heeft gekenmerkt.
“We zijn opgegroeid op Saray Avenue, nu is er geen Saray Avenue”, zegt Dimitri Dogum, 59, ambtenaar bij de St. Mary’s Church. Paul wiens familie al 400 jaar in Antakya woont. “Veel mensen hebben de stad verlaten en het zal nog vijf jaar duren voordat Antakya zich zal herstellen.”
Dogum, die christen is, maakt zich zorgen dat zijn zoon en de kinderen van zijn soennitische moslimvrienden niet de vriendschap en interreligieuze dialoog zullen ontwikkelen waarvan hij genoot toen hij de lange dagen van zijn jeugd samen op straat speelde.
‘De mensen zijn nu weg’, zei Dogum. “Mijn angst is dat we de cultuur van samenleven zullen verliezen.”
___
Religieverslaggeving van Associated Press krijgt steun via de AP samenwerking met The Conversation US, met financiering van Lilly Endowment Inc. AP is als enige verantwoordelijk voor deze inhoud.
