President Donald Trump heeft donderdag zijn Vredesraad geïnstalleerd om leiding te geven aan de inspanningen om een vredesverdrag in stand te houden staakt-het-vuren in de oorlog van Israël met Hamasen benadrukt dat “iedereen deel wil uitmaken” van een orgaan dat uiteindelijk zou kunnen wedijveren met de VN – hoewel veel Amerikaanse bondgenoten ervoor hebben gekozen niet deel te nemen.
In een toespraak op het World Economic ForumDe pogingen van Trump om momentum te creëren voor een project om de toekomst van de door oorlog verscheurde Gazastrook in kaart te brengen, werden deze week overschaduwd, eerst door zijn dreigement om Groenland in te nemen, en vervolgens door de dramatische tegenslag van die inspanning.
“Dit is niet de Verenigde Staten, dit is voor de wereld”, zei hij, en voegde eraan toe: “Ik denk dat we het naar andere dingen kunnen verspreiden als we succes hebben in Gaza.”
Tijdens het evenement kondigde Ali Shaath, hoofd van de nieuwe technocratische regering van Gaza, aan dat de grensovergang bij Rafah volgende week in beide richtingen zou worden geopend. Dit komt nadat Israël begin december had gezegd dat het de grensovergang, die zich uitstrekt tussen Gaza en Egypte, zou openen, maar dat nog niet heeft gedaan.
Shaath, een ingenieur en voormalig ambtenaar van de Palestijnse Autoriteit uit Gaza, houdt toezicht op het Palestijnse comité dat het gebied beheert onder toezicht van de VS.
De nieuwe Vredesraad werd aanvankelijk voorgesteld als een kleine groep wereldleiders die toezicht zouden houden op een staakt-het-vuren, maar is nu uitgegroeid tot iets veel ambitieuzers – en scepsis over zijn lidmaatschap en mandaat heeft ertoe geleid dat sommige van de landen die gewoonlijk het dichtst bij Washington staan, ermee instemmen.
Trump probeerde degenen die niet deelnamen zijn openingsfestiviteiten niet te laten bederven door te zeggen dat 59 landen de overeenkomst hadden ondertekend – hoewel staatshoofden, topdiplomaten en andere functionarissen uit slechts 19 landen plus de Verenigde Staten daadwerkelijk aanwezig waren. Hij zei tegen de groep, van Azerbeidzjan tot Paraguay en Hongarije: “Jullie zijn de machtigste natie ter wereld.”
Trump heeft erover gesproken dat de raad een aantal functies van de VN zou vervangen en dat de organisatie op een dag misschien zelfs helemaal zou worden geëlimineerd. Maar hij was verzoenender in zijn uitspraken aan de zijlijn van een forum in de Zwitserse Alpen.
“We zullen het samen met de VN doen”, zei Trump, hoewel hij de VN denigreerde omdat doen wat volgens hem niet genoeg was om sommige conflicten over de hele wereld te kalmeren.
Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio zei dat de leiders van verschillende landen hadden aangegeven dat ze van plan waren toe te treden, maar nog steeds goedkeuring van hun parlementen nodig hadden, en de regering-Trump zei dat ze ook vragen had ontvangen over het lidmaatschap van landen die niet waren uitgenodigd om deel te nemen.
Waarom sommige landen niet meedoen
Er blijven echter grote vragen over hoe de raad eruit zal zien.
De Russische president Vladimir Poetin zei dat zijn land nog steeds overlegde met de ‘strategische partners’ Moskou voordat hij besloot zich te engageren. De Russische president zal donderdag de Palestijnse president Mahmoud Abbas ontvangen voor gesprekken in Moskou.
Anderen vroegen waarom Poetin en andere autoritaire leiders waren uitgenodigd om zich aan te sluiten. De Britse minister van Buitenlandse Zaken Yvette Cooper zei dat haar land de overeenkomst niet heeft ondertekend “omdat het een juridische overeenkomst is die bredere problemen oproept.”
“En we maken ons ook zorgen over de betrokkenheid van president Poetin bij de vredeskwestie, ook al hebben we nog steeds geen signalen van Poetin gezien dat er een engagement voor vrede in Oekraïne zal zijn”, zei hij tegen de BBC.
Noorwegen en Zweden hebben aangegeven niet mee te doen, nadat ook Frankrijk nee zei. Franse functionarissen benadrukten dat ze, hoewel ze het vredesplan voor Gaza steunen, bezorgd zijn dat de raad zal proberen de VN te vervangen als de belangrijkste instelling voor het oplossen van het conflict.
Ook Canada, Oekraïne, China en de uitvoerende macht van de Europese Unie hebben zich niet gecommitteerd. Het terugdraaien van de hoge tarieven waarmee Trump op Groenland dreigde, kan de onwil van sommige van zijn bondgenoten verzachten, maar de kwestie is nog lang niet voorbij.
Het Kremlin zei donderdag dat Poetin van plan is om tijdens zijn gesprekken met Abbas zijn voorstel te bespreken om 1 miljard dollar naar de Vredesraad te sturen en die voor humanitaire doeleinden te gebruiken. Er werd echter gesteld dat het gebruik van deze activa Amerikaanse actie zou vereisen om ze te deblokkeren.
De raad is voortgekomen uit het voorstel voor een staakt-het-vuren
Het idee om een Vredesraad te vormen werd voor het eerst geschetst in Trumps twintigpuntenplan voor een staakt-het-vuren in Gaza en werd zelfs gesteund door de VN-Veiligheidsraad.
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu maakte bekend dat hij ermee had ingestemd lid te worden, nadat zijn kantoor eerder kritiek had geuit op de samenstelling van de raadscommissie die belast was met het toezicht op Gaza.
Maanden nadat het staakt-het-vuren eindigde, lijden ruim twee miljoen Palestijnen in Gaza nog steeds onder een humanitaire crisis, veroorzaakt door ruim twee jaar oorlog. En het geweld in Gaza gaat door, ook al is het niet op hetzelfde niveau als vóór het staakt-het-vuren in oktober en het akkoord over de gijzelaars.
De sleutel tot het handhaven van het staakt-het-vuren is de ontwapening van Hamas, iets wat de militante groepering die het Palestijnse gebied sinds 2007 controleert heeft verworpen en wat Israël niet onderhandelbaar acht. Trump herhaalde donderdag zijn vaak geciteerde waarschuwing dat de groep dit moet doen, anders met ernstige gevolgen te maken krijgen.
Hij zei ook dat de oorlog in Gaza “eigenlijk ten einde loopt” en erkende: “We hebben nog maar een paar branden te blussen. Maar die zijn klein”, en het waren “heel grote, hele grote branden.”
Op de achtergrond doemen Iraanse protesten op
Trumps drang naar vrede komt ook nadat hij deze maand met militaire actie tegen Iran had gedreigd, toen het land enkele van de grootste straatprotesten van de afgelopen jaren hardhandig neerzette, waarbij duizenden mensen om het leven kwamen.
Trump heeft voorlopig aangegeven dat hij geen nieuwe aanvallen op Iran zal uitvoeren nadat hij zei dat hij de verzekering had gekregen dat de islamistische regering geen plannen zou uitvoeren om meer dan 800 demonstranten op te hangen.
Maar Trump verklaarde ook dat zijn harde aanpak van Teheran – inclusief de aanval op de Iraanse nucleaire installaties in juni vorig jaar – cruciaal was voor het bijeenhouden van een staakt-het-vuren-akkoord tussen Israël en Hamas. Iran is de belangrijkste beschermheer van Hamas en heeft de groep door de jaren heen honderden miljoenen dollars aan militaire hulp, wapens, training en financiële steun verstrekt.
Zelensky-bijeenkomst
Trump sprak ook ongeveer een uur achter gesloten deuren met de Oekraïense president Volodymyr Zelenskyy, die donderdag in Davos arriveerde. Trump noemde de discussies “zeer goed”, maar kondigde geen grote doorbraak aan en zei dat de twee de vele Europese landen die de Vredesraad ontweken niet bespraken.
Trumps speciale gezant Steve Witkoff en zijn schoonzoon Jared Kushner zullen naar verwachting in Moskou zijn voor gesprekken. Toch heeft de Republikeinse president maandenlang gevochten om Zelenski en Poetin zover te krijgen dat ze instemden met een deal om een einde te maken aan hun bijna vier jaar durende oorlog, en hij blijft daar zijn frustratie over uiten.
“We hopen dat dit zal eindigen”, zei Trump tegen verslaggevers na zijn ontmoeting met Zelenskyy.
—Josh Boak, Aamer Madhani en Will Weissert, Associated Press
