Graziano Mannari beleefde zijn favoriete moment in San Siro en wie kon hem dat kwalijk nemen. Het gebeurde in maart 1989 toen hij werd voorgesteld als invaller toen AC Milan al twee doelpunten voorsprong had tegen Juventus. “Het publiek was in volle feestmodus”, zei hij Luchtsporten.
“Ze riepen ‘olè’ bij elke pass die we maakten. De bal circuleerde keer op keer prachtig tussen het hele team – Franco Baresi, Mauro Tassotti, Carlo Ancelotti, Marco van Basten – en elke aanraking bracht weer een gebrul van ‘olè’ vanaf de tribunes.
“In mijn hoofd dacht ik steeds: ‘Ik wil de bal maar één keer aanraken, dan kan ik ook mijn ‘olè’ krijgen!’ Maar de bal kwam nooit mijn kant op, totdat Roberto Donadoni de perfecte voorzet afleverde. Ik stond op, maakte verbinding met een duikende kop en begroef deze in de bovenhoek.
“Er waren toen geen zachte gezangen van ‘olè’ – het stadion barstte uit in een daverend applaus. In een fractie van een seconde, toen ik landde, kon ik niet geloven dat ik had gescoord. Maar mijn teamgenoten haastten zich om me te omhelzen. Toen scoorde ik opnieuw en maakte er 4-0 van. Het was een droom.”
Mannari’s herinnering is een van de duizenden bijzondere San Siro-momenten. De maand daarop versloeg een team van AC Milan Real Madrid met 5-0 in de halve finales van de Europa Cup, wat een machtsverschuiving in het spel betekende en een tijdperk van Italiaanse dominantie op het continent inluidde.
Op het WK van het volgende jaar was San Siro gastheer van de openingswedstrijd toen Kameroen het Argentinië van Diego Maradona verblufte. Sinds de inauguratie in 1926, met de 6-3 overwinning van Inter op Milaan, is het gebouw de thuisbasis van ongelooflijke wedstrijden, momenten en zelfs foto’s.
Het oude beeld van Rui Costa uit Milaan en Marco Materazzi van Inter die de fakkels zien afgaan in de San Siro is een symbool geworden. Eenheid en verdeeldheid. De schoonheid en het beest. Het biedt het meest suggestieve en toch ook meest vluchtige beeld van het Italiaanse spel.
De legendarische aanvoerder van Inter, Javier Zanetti, speelde in die wedstrijd. “Dit zal altijd een stadion zijn dat herinneringen oproept”, zei hij Luchtsporten. “En dat heeft tot veel overwinningen geleid.” Een persoonlijke favoriet is het debuut. “Ik had nooit gedacht dat dit de eerste game van 858 games zou zijn.”
Javier Zanetti wordt gefotografeerd terwijl hij speelt bij Internazionale
Het Serie A-debuut van Christian Eriksen voor Inter vond plaats in de Derby della Madonnina. Hij scoorde vervolgens het winnende doelpunt in de wedstrijd. “Dit is een buitengewoon stadion”, zei hij Luchtsporten. “Na Milan en Inter zijn de curves anders. De geschiedenis spreekt voor zich.”
Voor Mannari vertegenwoordigt deze geschiedenis voetbal als hoge cultuur. Hij vergeleek het met La Scala. “Net zoals het operahuis van Milaan bekend staat om het hosten van de mooiste optredens en grootste artiesten, worden in dit stadion ook de beste optredens van het spel gehouden”, zei hij.
Maar een eeuw nadat het allemaal begon, dringt de tijd voor deze San Siro. Er worden plannen gemaakt om het af te breken. “Dat zeggen ze al tien jaar,” zei Eriksen enigszins ongelovig. Maar deze keer kwamen de plannen in een stroomversnelling nadat de gemeenteraad de verkoop had goedgekeurd.
Milan en Inter zullen de huidige eigenaren zijn en de rechten en verantwoordelijkheid delen voor de bouw van het nieuwe stadion, dat net ten westen in de wijk San Siro wordt gebouwd. “Hopelijk behouden ze een deel van het oude stadion”, aldus Eriksen. Dat was onderdeel van het plan.
Iconisch stadionontwerp
Zijn bezorgdheid over de oude plek is begrijpelijk. Iconisch is een woord dat zo vaak wordt gebruikt dat de betekenis ervan al lang is verwaterd, maar hoe moet je San Siro anders omschrijven? Hoewel Wembley altijd zijn sterke punten heeft gehad, heeft de Maracana ook zijn plaats gehad Dat stadion in het geestesoog.
De betonnen toren draaide spiraalvormig naar de hemel, waardoor het door de uitstekende rode balken leek op een ruimteschip in aanbouw. Andere plaatsen sluipen op je af. Het bizarre San Siro is kilometers ver te zien. Zoals alle kathedralen is het ontworpen om ontzag op te wekken.
“Als je in het San Siro speelt, met de tribunes aan alle kanten hoog boven het veld, voelt het alsof je in een andere dimensie bent gestapt. Je kunt jezelf niet eens horen praten met je teamgenoten; je moet schreeuwen”, legt Mannari uit.
“De grond schudt letterlijk terwijl het publiek uitbarst van opwinding of afkeurend fluit. Het is echt een unieke en onbeschrijfelijke sensatie. Tenzij je het uit de eerste hand hebt meegemaakt, is het moeilijk voor te stellen. Dit is het mooiste stadion waarin ik ooit heb gespeeld.”
Maar wat maakt het mooi? Dat is iets moeilijker uit te leggen. Als je een stadion zou tekenen, zou San Siro een vroege poging kunnen zijn, maar is dat vanwege zijn aangeboren karakter of vanwege zijn bekendheid? In de wereld van gestroomlijnde stadions voelt dit anders. En nu nog meer.
Voldoe aan moderne eisen
Andrew Edge is een architect die gespecialiseerd is in stadionontwerp. Het bedrijf waarvoor hij werkt, Arup, werkt momenteel aan een renovatieproject voor het nieuwe stadion van Fiorentina. Hij is goed gepositioneerd om de esthetiek te bespreken, maar ook de rol van het amfitheater te waarderen.
“Stadions zijn een fundamenteel onderdeel van de geschiedenis van een club, maar vormen vaak de achtergrond van een verhaal. Tegenwoordig zien we echter moderne ontwerpen die het stadion stevig in het centrum van het imago of merk van de club plaatsen, waardoor het opvalt en onmiddellijk bekend is over de hele wereld”, zei hij. Luchtsporten.
“Stadions zijn podia waar fans een gedenkwaardige wedstrijd of evenement kunnen beleven. Bij het ontwerpen van een nieuw stadion is het dus essentieel om de essentie en ziel van een club te begrijpen en de belangrijkste ingrediënten te identificeren die dat stadion zo anders en speciaal maken.”
En verlies ze niet. Een deel van de tweede laag zal worden gebruikt bij de bouw van het nieuwe San Siro. “Er zijn een aantal kenmerken die je meteen herkent als je aan San Siro denkt. De rode dakspanten of de spiraalvormige paden bijvoorbeeld. Ze maken allemaal deel uit van het DNA van het stadion. Je moet deze bijzondere kenmerken herkennen en ze als inspiratie gebruiken”, aldus Edge.
Algemeen beeld van het Giuseppe Meazza San Siro-stadion in Milaan eind jaren tachtig
“Als je een nieuw stadion ontwerpt, is het heel belangrijk om de sterke emotionele band te respecteren die de fans hebben met het oude stadion. Je moet de transitie in goede banen leiden en dat kost tijd. Het kost tijd om het te leren kennen, eraan te wennen, te begrijpen hoe het werkt en een gehechtheid of band met het nieuwe stadion te beginnen.
“Om deze transitie tot een succes te maken, was het belangrijk om fysieke referentiepunten en beelden uit het verleden van het stadion in het nieuwe ontwerp te integreren. Persoonlijke verhalen aan de muren, foto’s van bekende spelers, herinneringen aan specifieke doelpunten of bijzondere wedstrijden.
Het gaat erom hoe jij ‘jouw’ verhaal vertelt. Het creëert emotie, het inspireert de fans, het bouwt een geweldige sfeer op en creëert samen met het iconische ontwerp een werkelijk bijzonder stadion.
‘Fantastische kans voor Milan’
“Milaan heeft een ongelooflijke kans om een nieuwe versie van San Siro te creëren. Je beschikt over de perfecte ingrediënten: de unieke geschiedenis van beide teams, een iconisch stadion dat gelijke kansen verdient, allemaal gelegen in een wereldstad als Milaan met inspiratie uit geschiedenis, architectuur, mode, muziek en eten die het heel, heel speciaal zullen maken.”
Verandering is noodzakelijk. Een van de vele katalysatoren voor deze stap was het feit dat San Siro ongeschikt werd geacht om het EK 2032 in zijn huidige staat te organiseren. Ondenkbaar. Het is eerder een gevolg van de moderniteit en de veranderende eisen van de consument.
“Er is zeker een toename geweest in de evolutie van het stadionontwerp in de afgelopen twintig jaar, zowel in termen van wat wij denken dat een stadion zou moeten zijn, maar ook in termen van wat fans verwachten als ze bij het stadion aankomen.
“We splitsen altijd de fanervaring op om elke stap van hun reis door de ruimtes die we ontwerpen naar hun stoelen in de zitkom te begrijpen. Hoe zullen fans omgaan met de fysieke ruimte in het stadion. Hoe zullen ze zich voelen? Wat zullen ze horen?
“Het gaat over het creëren van ruimtes die menselijke emoties stimuleren en de zintuigen prikkelen. Het gaat over het creëren van drama en opwinding en dat op een authentieke manier doen.
“De snelheid van deze evolutie neemt toe. Er is een natuurlijke concurrentie tussen teams en stadioneigenaren om bijvoorbeeld meer zitplaatsen of de nieuwste technologie. Maar de wereld verandert ook. Trends veranderen. Mode verandert.
De verwachtingen van fans zijn ook toegenomen. Als stadionontwerpers moeten we ons dus aanpassen, op de juiste manier reageren en ontwerpen en deze flexibiliteit inbouwen, zodat het stadion ook kan gedijen.
“Clubs veranderen voortdurend en veranderen hun stadions en de ervaring die ze bieden. Sommige van deze nieuwe stadions zijn jonger dan vijf jaar!” Veel delen van Italië zijn hetzelfde als Italië ’90.
‘Het zal altijd in San Siro zijn’
Gegeven het feit dat “verbeteringsprojecten een grotere uitdaging zouden kunnen worden om moderne normen te bereiken”, was een nieuw San Siro altijd onvermijdelijk. Op de oude locatie vinden volgende maand de openingsceremonie van de Olympische Winterspelen plaats. Maar we zitten nu in het eindspel.
Zelfs degenen die meer reden hebben om emotioneel te zijn over het onderwerp, kunnen de noodzaak van verandering begrijpen. “Het historische deel is iets dat je zult missen, maar ik denk dat het verbeterd moet worden”, gaf Eriksen toe. Ondertussen bracht Zanetti, die nu vice-president van Inter is, zijn boodschap over.
“Alles is veranderd”, legt hij uit. “Ik geloof dat een team dat zo belangrijk is als Inter over de hele wereld een nieuw en state-of-the-art stadion nodig heeft. Het belangrijkste is dat het altijd in San Siro zal zijn. Ik hoop dat we daar ook bijzondere herinneringen kunnen creëren.”
En San Siro zal het ‘olè’-gezang nog een keer herhalen.
