De Palestijnse ervaring is al tientallen jaren een steunpilaar van de mondiale cinema. Ondanks vele obstakels heeft het Palestijnse Ministerie van Cultuur 18 titels ingediend internationale speelfilm Oscar sinds 2003, met nominaties in 2006 en 2014. Maar dit jaar, op een sleutelmoment in de geschiedenis, zijn drie films van gerenommeerde vrouwelijke filmmakers, die zich elk afspelen in het door oorlog verscheurde Gaza, een Oscar-overweging waard: Annemarie Jacir’s Palestijnse film ‘Palestine 36′, Cherien Dabis’ ‘All That’s Left of You’, waarin Jordan wordt gespeeld, en Kaouther Ben Hania’s ‘The Voice of Hind Rajab’, op de shortlist van Tunesië. Het is een buitengewoon vakgebied, dat volgens Jacir eerder toeval is dan een weerspiegeling van het politieke klimaat.
“Ik denk dat er zoveel Palestijnse filmmakers en mensen zijn die al heel lang veel werk doen”, zei Jacir. “Ik weet nog dat toen ik mijn laatste film maakte, er drie films tegelijk werden opgenomen.”
Vanaf het uitbreken van de Arabische opstand in 1936 tot het generatietrauma als gevolg van de verovering van Jaffa tijdens de Arabisch-Israëlische oorlog in 1948 tot de huidige oorlog tussen Israël en Hamas: elke film heeft een ander en belangrijk verhaal te vertellen. Met name de productie van “Palestine 36” en “All That’s Left of You” zal naar verwachting in Palestina beginnen, slechts enkele dagen nadat Israël in oktober 2023 luchtaanvallen begint als reactie op de door Hamas geleide aanval op 7 oktober.
Na moeite te hebben gehad om haar film van de grond te krijgen, zei Jacir dat realtime gebeurtenissen het moeilijk maakten om ‘emotioneel, mentaal en financieel door te gaan’.
“Niets is duidelijk”, zei hij. “We wisten gewoon niet of we daadwerkelijk konden schieten, of we iets konden beginnen, of we het konden afmaken… We waren het gewoon aan het verzinnen en hoopten op het beste. Ik denk dat het een mengeling was van koppigheid en misschien domheid.”
Saleh Bakri en Cherien Dabis in ‘All That Remains of You’.
(Watermeloen afbeelding)
Tegelijkertijd was Dabis zich al vijf maanden met een Palestijnse ploeg aan het voorbereiden met de bedoeling het hele project daar te filmen, maar werd hij gedwongen de “verwoestende” beslissing te nemen om de productie naar Jordanië, Griekenland en Cyprus te verplaatsen. (De hoop op een terugkeer werd uiteindelijk de grond in geboord.)
“Aan de ene kant toont deze film de levens van de meeste Palestijnen: oorlog, ballingschap, vlucht”, zei hij. “Alle onzekerheid, de financiële en logistieke crises, alles. Ik denk dat wat mij op dat moment aan de grond hield, was dat ik wist dat deze film relevanter was dan ooit, en dat hij gemaakt moest worden.”
De grimmige realiteit dat burgers voortdurend worden aangevallen en zich in een veel slechtere positie bevinden dan Jacir, motiveerde zijn team om door te gaan met ‘Palestina 36’. Hij zei ronduit: “We hebben niet het recht om dat niet te doen, begrijp je wat ik bedoel? Het is alsof we bevoorrechte mensen zijn. We zijn niet in Gaza. Het voelt alsof er geen optie voor ons is om te stoppen, omdat zij niet stoppen en het is van: ‘Nou, we doen het ook voor hen.'”
Het portretteren van de menselijkheid van het Palestijnse volk, dat enorm lijdt onder de huidige bezetting, is een van de redenen waarom Ben Hania de urgentie voelde om de gruwelijke laatste uren van het zesjarige Palestijnse meisje Hind Rajab op het grote scherm te brengen, minder dan anderhalf jaar na haar dood onder Israëlisch vuur.
Dhafer L’Abidine en Yasmine Al Massri in “Palestina 36.”
(Watermeloen afbeelding)
“Er is iets aan het tot zwijgen brengen van hun stemmen, dat vind ik echt weerzinwekkend, en ik weet dat cinema een plek is voor empathie en een plek waar je je gezicht kunt laten zien en een stem kunt hebben”, aldus Ben Hania. “Voor mij is dit dus een deel van de verklaring: ‘Stop de ontmenselijking van Palestijnse slachtoffers.’ Je ziet de pijn in deze film, je voelt wat er is gebeurd.”
Ondanks lovende kritieken en, in het geval van ‘Voice’, een staande ovatie op het filmfestival van Venetië, slaagden geen van beide werken erin een grote distributeur in de VS te vinden. (Oscarwinnende documentaire “Geen ander land” is in eigen beheer uitgebracht in theaters en vorige maand op streamingplatforms.) Ben Hania zegt dat dit niets nieuws is: films over Palestina bereiken het publiek in de VS niet.
“Ik ben gefrustreerd omdat je als filmmaker, als je een film maakt, wilt dat iedereen hem ziet, vooral deze”, zegt Ben Hania. “Dus ik bedoel, ja, het is een enorme frustratie, maar ik kan geen pistool richten op distributeurs en tegen hen zeggen: ‘Distribueer mijn film.’ Als je een film maakt, kom je een aantal obstakels tegen, en dit is er één van.”
Ondanks dat hij met veel obstakels te maken kreeg, zegt Jacir dat hij nog nooit zoveel mensen de historische achtergrond achter een van zijn films heeft zien ontdekken.
‘Mensen zijn nieuwsgierig’, zei Jacir. “Mensen zeiden altijd: ‘Oh, dit is zo ingewikkeld, laat het met rust. Ik wil het niet weten, want het is te ingewikkeld.’ Ik denk niet dat mensen zo meer zijn. Ik denk niet dat de nieuwe generatie zo is. Ik denk dat mensen heel nieuwsgierig zijn, en ze willen deze verhalen zien en ze gaan hun eigen oordeel en hun eigen gedachten vormen, en ze zullen er hun eigen gevoelens over hebben.
