Nationale protesten in Iran Dit werd veroorzaakt door de verzwakking van de economie van de Islamitische Republiek en zorgde voor nieuwe druk op de theocratie van het land, die reageerde met een ingrijpend optreden en het afsluiten van het internet.
Teheran is nog steeds aan het bijkomen van de twaalfdaagse oorlog die Israël in juni lanceerde en die ertoe leidde dat de Verenigde Staten nucleaire locaties in Iran bombardeerden. De economische druk, die is toegenomen sinds september, toen de Verenigde Naties het land opnieuw sancties oplegden vanwege zijn atoomprogramma, heeft de Iraanse rial-valuta doen kelderen, en wordt nu verhandeld tegen ruim 1,4 miljoen dollar per dollar.
Ondertussen is de zogenaamde ‘As van het Verzet’ van Iran – een coalitie van landen en militante groepen gesteund door Teheran – uiteengevallen sinds het begin van de oorlog tussen Israël en Hamas in 2023.
De Amerikaanse president Donald Trump heeft gewaarschuwd dat als Teheran “vreedzame demonstranten op venijnige wijze doodt”, de VS “hen te hulp zal komen” – een dreiging die een nieuwe betekenis kreeg nadat Amerikaanse troepen Nicolas Maduro van Venezuela, een oude bondgenoot van Teheran, hadden gevangengenomen.
“We houden het nauwlettend in de gaten”, waarschuwde Trump. “Als ze mensen gaan vermoorden zoals ze in het verleden deden, denk ik dat ze heel hard getroffen zullen worden door de Verenigde Staten.”
Dit is wat u moet weten over de protesten en uitdagingen waarmee de Iraanse regering wordt geconfronteerd.
Er hebben ruim 600 protesten plaatsgevonden in 31 provincies in Iran, zo meldde het in de VS gevestigde Human Rights Activist News Agency dinsdag. Het dodental bedroeg minstens 646 mensen en ruim 10.700 mensen werden gearresteerd. De groep vertrouwt op een netwerk van activisten in Iran voor haar nauwkeurige berichtgeving over onrust uit het verleden.
De Iraanse regering heeft geen totaalcijfer gegeven voor het aantal slachtoffers bij de demonstraties. De Associated Press kon het dodental niet onafhankelijk vaststellen, aangezien het internet in Iran geblokkeerd is. Iraniërs kunnen dinsdag met hun mobiele telefoon naar het buitenland bellen nadat de beperkingen zijn opgeheven.
Het is moeilijk om de omvang van de protesten te begrijpen. Iraanse staatsmedia gaven weinig informatie over de demonstraties. Online video’s geven alleen een glimp van mensen op straat of het geluid van geweerschoten.
Journalisten in Iran worden in het algemeen ook geconfronteerd met beperkingen bij het rapporteren, zoals het nodig hebben van vergunningen om door het land te reizen, en met bedreigingen van intimidatie of arrestatie door de autoriteiten. De afsluiting van het internet maakte de situatie nog ingewikkelder.
Ontvang dagelijks nationaal nieuws
Ontvang het laatste nieuws, de politiek, de economie en de krantenkoppen van de dag, één keer per dag in uw inbox.
Maar de protesten lijken niet te zijn gestopt, zelfs niet nadat de Opperste Leider Ayatollah Ali Khamenei zei dat “de relschoppers op hun plaats moeten worden gezet.”
De ineenstorting van de Rial-wisselkoers heeft een steeds ernstiger economische crisis in Iran veroorzaakt. De prijzen van vlees, rijst en andere basisproducten op Iraanse tafels stijgen. Het land kampt met een jaarlijkse inflatie van rond de 40%.
In december introduceerde Iran een nieuw prijsniveau voor nationaal gesubsidieerde benzine, waardoor de prijs van een deel van ’s werelds goedkoopste gas steeg en de bevolking verder onder druk kwam te staan. Teheran zou in de toekomst hogere prijsverhogingen kunnen nastreven, aangezien de regering de prijzen nu elke drie maanden zal herzien. Ondertussen zullen de voedselprijzen naar verwachting stijgen nadat de Iraanse Centrale Bank de afgelopen dagen een einde heeft gemaakt aan het subsidiëren van de wisselkoers van de dollar ten opzichte van de rial voor alle producten behalve medicijnen en tarwe.
De protesten begonnen eind december met handelaars in Teheran voordat ze zich verspreidden. Hoewel ze zich aanvankelijk op economische kwesties concentreerden, begonnen de demonstranten al snel anti-regeringsverklaringen te schreeuwen. De woede sluimert al jaren, vooral nadat de dood van de 22-jarige Mahsa Amini in 2022 in politiehechtenis tot landelijke demonstraties leidde.
Sommige mensen riepen steun voor de verbannen kroonprins van Iran, Reza Pahlavi, die opriep tot de protesten.
De Iraanse ‘As van het Verzet’, die in de jaren na de door de VS geleide invasie van 2003 en de daaropvolgende bezetting van Irak steeds belangrijker werd, wankelt.
Israël heeft Hamas vernietigd in een verwoestende oorlog in de Gazastrook. Hezbollah, de sjiitische militante groepering in Libanon, heeft zijn topleiders door Israël zien vermoorden en heeft sindsdien moeilijkheden ondervonden. Een blikseminslag in december 2024 verdreef de oude bondgenoot en cliënt van Iran in Syrië, president Bashar Assad, na jaren van strijd daar. Door Iran gesteunde Houthi-rebellen in Jemen zijn ook getroffen door Israëlische en Amerikaanse luchtaanvallen.
Ondertussen blijft China de belangrijkste afnemer van Iraanse ruwe olie, maar heeft het land geen openlijke militaire steun verleend. Hetzelfde geldt voor Rusland, dat in zijn oorlog tegen Oekraïne afhankelijk is van Iraanse drones.
Iran benadrukt al tientallen jaren dat zijn nucleaire programma vreedzaam is. De functionarissen dreigen echter steeds vaker kernwapens te ontwikkelen. Vóór de Amerikaanse aanval in juni had Iran uranium verrijkt tot bijna wapenniveaus, waardoor het het enige land ter wereld is zonder een kernwapenprogramma.
Teheran heeft ook zijn samenwerking met het Internationaal Atoomenergieagentschap, de nucleaire waakhond van de VN, steeds verder verminderd, omdat de spanningen over zijn nucleaire programma de afgelopen jaren zijn toegenomen. De directeur-generaal van het IAEA heeft gewaarschuwd dat Iran maar liefst tien kernbommen zou kunnen bouwen als het besluit zijn programma te bewapenen.
Amerikaanse inlichtingendiensten zijn van mening dat Iran geen wapenprogramma heeft geïnitieerd, maar “activiteiten heeft ondernomen die Iran een betere positie geven om een nucleair apparaat te produceren, als Iran daarvoor kiest.”
Iran heeft onlangs gezegd dat het op geen enkele plek in het land uranium meer verrijkt, in een poging het Westen te laten weten dat het open blijft staan voor mogelijke onderhandelingen over zijn atoomprogramma om de sancties te versoepelen. Maar er hebben in de maanden sinds de juni-oorlog geen noemenswaardige gesprekken plaatsgevonden.
Tientallen jaren geleden was Iran een van de belangrijkste bondgenoten van de Verenigde Staten in het Midden-Oosten onder leiding van sjah Mohammad Reza Pahlavi, die Amerikaanse militaire wapens kocht en CIA-technici toestond geheime controleposten te beheren om zijn buurland, de Sovjet-Unie, in de gaten te houden. De CIA pleegde in 1953 een staatsgreep die de macht van de sjah bevestigde.
Maar in januari 1979 vluchtte de sjah uit Iran toen de massademonstraties tegen zijn bewind toenamen. Dan was er de Islamitische Revolutie onder leiding van ayatollah Ruhollah Khomeini, die de theocratische regering van Iran in het leven riep.
Later dat jaar bestormden studenten de Amerikaanse ambassade in Teheran, vroegen om de uitlevering van de sjah en veroorzaakten een 444 dagen durende gijzelaarscrisis die leidde tot het verbreken van de diplomatieke betrekkingen tussen Iran en de VS.
Tijdens de oorlog tussen Iran en Irak in de jaren tachtig steunden de VS de Iraakse leider Saddam Hoessein. Tijdens het conflict lanceerden de VS een eendaagse aanval die Iran op zee lamlegde als onderdeel van de zogenaamde ‘Tankeroorlog’, en schoten vervolgens een Iraans commercieel vliegtuig neer waarvan het Amerikaanse leger dacht dat het een gevechtsvliegtuig was.
Iran en de VS hebben de afgelopen jaren heen en weer geslingerd tussen vijandigheid en wraakzuchtige diplomatie. De betrekkingen bereikten een hoogtepunt met de nucleaire deal van 2015, waarbij Iran zijn programma beperkte in ruil voor het opheffen van de sancties. Maar Trump trok Amerika in 2018 eenzijdig terug uit de overeenkomst, wat leidde tot spanningen in het Midden-Oosten die escaleerden na de aanval van Hamas op Israël op 7 oktober 2023.
