Volgens het Bevolkingsfonds van de Verenigde Naties (UNFPA) zal de bevolking van Centraal-Azië in 2050 naar verwachting de 114 miljoen overschrijden.
De regio beweegt zich in een andere richting, in een tijd waarin Europa en Oost-Azië te maken hebben met dalende geboortecijfers en een toenemende vergrijzing.
Voor gezinnen in Centraal-Azië zijn deze demografische trends een dagelijkse realiteit, gevormd door cultuur, economie en persoonlijke keuzes.
Centraal-Azië ervaart wat demografen omschrijven als een zeldzaam demografisch venster. Volgens het UNFPA-rapport zal de bevolking van volwassenen in de werkende leeftijd tussen 15 en 64 jaar in de regio naar verwachting toenemen van ongeveer 50 miljoen momenteel tot ongeveer 71 miljoen in 2050.
De komende kwart eeuw zullen ruim twintig miljoen vrouwen en mannen de arbeidsmarkt betreden.
Volgens Nigina Abbaszade, UNFPA-vertegenwoordiger in Oezbekistan, creëert dit demografische momentum beperkte maar belangrijke kansen voor de regio.
Bijna een derde van de bevolking van Centraal-Azië is jonger dan 15 jaar, wat betekent dat onderwijssystemen, arbeidsmarkten en sociale instellingen de komende decennia onder druk zullen blijven staan.
“Of deze groei economische en sociale voordelen oplevert,” zei Abbaszade, “hangt af van hoe goed landen zich nu voorbereiden.”
“Investeringen in onderwijs, gezondheidszorg en fatsoenlijk werk, vooral voor vrouwen en jongeren, zijn essentieel om ervoor te zorgen dat de groeiende bevolking een productieve bijdrage levert aan de samenleving”, voegde hij eraan toe.
Volgens Abbaszade speelt het uitbreiden van de toegang van vrouwen tot onderwijs en werkgelegenheid een belangrijke rol bij het vormgeven van demografische en economische resultaten op de lange termijn.
Cultuur, economie en realiteit
Achter de regionale gegevens staan gezinnen die zeer persoonlijke beslissingen nemen.
Voor Sayyora Mamaraimova, een 59-jarige huisvrouw uit Oezbekistan, heeft het opgroeien in een groot gezin haar verlangen gevormd om zelf kinderen te krijgen.
“Er zijn acht mensen in onze familie. We steunen elkaar altijd”, zei hij. “Daarom wil ik dat mijn kinderen broers en zussen hebben, zodat ze zich nooit alleen voelen.”
Mamaraimova heeft vijf dochters, terwijl ze zorgvuldig rekening houdt met gezondheids- en financiële beperkingen. “Het maakt niet uit hoeveel kinderen je hebt, je moet nog steeds nadenken over onderwijs, eten en de toekomst”, voegde hij eraan toe.
Feruza Saidhadjaeva, eveneens uit Oezbekistan, combineert het moederschap met een lange professionele carrière. Ze werkte continu terwijl ze vier kinderen grootbracht en geloofde dat planning en de onafhankelijkheid van vrouwen essentieel waren.
“Financiële verantwoordelijkheid is belangrijk. Ik wil nooit afhankelijk zijn van iemand”, zei Saïdhadjaeva. “Grote gezinnen hebben veel positieve kanten, maar ze vereisen dezelfde hoeveelheid discipline, planning en verantwoordelijkheid.”
De bevolkingsgroei van Oezbekistan
Oezbekistan is het meest bevolkte land in Centraal-Azië. Met een bevolking van 37,4 miljoen mensen in 2024 bedraagt de bevolking in deze regio bijna de helft van de totale bevolking in de regio. In 2050 zal dat aantal naar verwachting oplopen tot 52 miljoen.
De demografische groei van het land komt ook tot uiting in de dagelijkse statistieken. In de eerste 24 uur van 2026 werden in Oezbekistan 1.815 kinderen geboren, waaronder 894 meisjes en 921 jongens. Het hoogste aantal geboorten werd geregistreerd in de Surkhandarya-regio, namelijk 243 pasgeborenen.
Een karakteristiek kenmerk van het demografische profiel van Oezbekistan is zijn jeugd. Ongeveer 60% van de bevolking is jonger dan 30 jaar, wat een sterke impuls creëert voor economische groei, innovatie en uitbreiding van de arbeidsmarkt.
De bevolking van het land groeit met ongeveer 2% per jaar, bijna het dubbele van het mondiale gemiddelde. Volgens het Nationaal Statistisch Comité van Oezbekistan groeit de bevolking jaarlijks met ongeveer 740.000 mensen, waarbij het hoogste geboortecijfer wordt geregistreerd in de Surkhandarya-regio in het zuiden van Oezbekistan.
Deze groei onderstreept het belang van voortdurende investeringen in onderwijs, de ontwikkeling van vaardigheden en het scheppen van banen, aangezien de bevolking in de werkende leeftijd jaarlijks met ongeveer 350.000 toeneemt.
De demografische transitie van Kazachstan
Kazachstan laat een ander demografisch beeld zien. Met een bevolking van 20,3 miljoen mensen in 2025 is de bevolking sinds 1992 met 23% toegenomen en zal naar verwachting in 2050 ongeveer 26 miljoen mensen bereiken.
Het grootste deel van de bevolking van Kazachstan behoort ook tot de jongere generatie. Ongeveer 29-30% van de bevolking in Kazachstan is tussen 0 en 14 jaar oud. Dit toont de hoge aanwezigheid van kinderen en adolescenten in deze leeftijdsstructuur aan.
Dit aandeel draagt ertoe bij dat het demografisch momentum behouden blijft, ook al ondergaat het land geleidelijk een demografische transitie.
Hoewel het vruchtbaarheidscijfer met ongeveer drie kinderen per vrouw nog steeds relatief hoog is, betreedt het land een verder gevorderd stadium van demografische transitie. In 2050 zal het aantal mensen van 65 jaar en ouder naar verwachting verdubbelen: van 8% naar bijna 15%.
De bevolkingstrends variëren in heel Kazachstan, waarbij de groei geconcentreerd is in de zuidelijke en westelijke regio’s, terwijl de noordelijke regio’s een langzamere bevolkingsafname en economische activiteit ervaren.
In Kazachstan beschrijft Azhara Kabitova, moeder van zes kinderen, waaronder een tweeling en drieling, hoe de gezinsgrootte wordt gevormd door culturele waarden en de dagelijkse realiteit.
“Cultureel gezien wordt het krijgen van veel kinderen aangemoedigd”, zegt Kabitova. “Maar gezinnen moeten nog steeds goed nadenken over de financiën en de langetermijnplanning.”
“Mensen hebben vaak een uitgesproken mening”, legt hij uit. “Er kunnen aannames zijn over verantwoordelijkheid of afhankelijkheid, vooral tegenover de moeder.”
Kabitova voegde eraan toe dat dit standpunt het belang onderstreept van het balanceren van traditie met realistische planning, vooral nu de kosten stijgen en de levensstijl verandert.
Een regio die groeit terwijl andere regio’s krimpen
Het demografische traject van Centraal-Azië staat in contrast met de trends in Europa. Uit gegevens van Eurostat blijkt dat het totale vruchtbaarheidscijfer in de EU ongeveer 1,38 geboorten per vrouw bedraagt, ruim onder het vervangingsniveau van 2,1, terwijl de levensverwachting blijft stijgen.
Alles bij elkaar genomen veranderen deze trends de arbeidsmarkten, sociale voorzieningen en het sociale beleid over het hele continent.
Voor gezinnen die in Europa wonen, zijn de verschillen groot.
Ilkhom Khalimzoda, een Oezbeek die in Finland woont, zei dat de individuele levensstijl in Europa grote gezinnen moeilijker maakt.
“Elk kind heeft meer tijd, energie en geld nodig, en ouders doen bijna alles zelf”, legt Khalimzoda uit. “Er is geen uitgebreide gezinsondersteuning zoals in Oezbekistan.”
Jonas Astrup, een Deense vader van drie kinderen, merkt op dat in Noord-Europa één of twee kinderen de norm zijn, terwijl grote gezinnen vaak als uitzondering worden gezien.
In Europa zijn de vruchtbaarheidsbeslissingen van vrouwen nauwer verbonden met carrièreplanning, huisvestingskosten en de balans tussen werk en privéleven.
In Centraal-Azië wordt de gezinsgrootte nog steeds sterk beïnvloed door culturele normen en intergenerationele steun, hoewel dit langzaam aan het veranderen is.
Keuze, geen druk
Abbaszade benadrukte dat de neerwaartse vruchtbaarheidstrend die zich in Europa en andere regio’s voordoet, niet simpelweg moet worden geïnterpreteerd als een verschuiving in persoonlijke waarden.
In veel gevallen, zo zei hij, worden de keuzes van mensen bepaald door bredere economische en sociale omstandigheden, en niet alleen op basis van voorkeuren.
Dit perspectief wordt in de Europese context weerspiegeld door Fabio Losa, adviseur regionaal demografisch beleid en veerkracht bij UNFPA. Hij zei dat praktische obstakels, waaronder financiële onzekerheid, huisvestingskosten, kosten voor kinderopvang en de stress van het evenwicht tussen werk en privéleven, de belangrijkste factoren zijn die mensen ervan weerhouden het aantal kinderen te krijgen dat ze willen.
Alles bij elkaar suggereren deze opvattingen dat in veel regio’s vruchtbaarheidsbeslissingen niet worden beïnvloed door de houding ten opzichte van het gezin, maar eerder door de omstandigheden waarin mensen leven.
Het garanderen van toegang tot stabiele werkgelegenheid, betaalbare huisvesting, kinderopvang en een ondersteunende werkomgeving speelt een cruciale rol bij het mogelijk maken van individuen en gezinnen om keuzes te maken zonder economische of sociale druk.
Tegen het midden van deze eeuw zal de bevolkingsgroei in Centraal-Azië een toenemende druk uitoefenen op de watervoorraden, het land en de stedelijke infrastructuur, vooral in kwetsbare regio’s zoals het Aralmeer en de Fergana-vallei.
Zonder adequate banencreatie, onderwijs en sociale bescherming omvatten de risico’s werkloosheid, afhankelijkheid van migratie, milieustress en sociale fragmentatie.
Met voortdurende investeringen in menselijk kapitaal en arbeidsmarkten is de regio wellicht beter gepositioneerd om een groeiende jongerenbevolking te integreren in een tijd waarin veel Europese landen met tekorten aan arbeidskrachten worden geconfronteerd.
