Eén van de meest ontroerende scènes “Sentimentele waarde” Joachim Trier gebeurt tegen het einde. Tijdens een intens moment tussen Nora’s zussen (Renate Reinsve) en Agnes (Inga Ibsdotter Lilleaas), die allebei rekening moeten houden met de onverwachte terugkeer van hun vervreemde vader, Gustav (Stellan Skarsgård), zegt Agnes plotseling tegen Nora: “Ik hou van je.” In een gezin waar zulke directe en kwetsbare uitspraken zeldzaam zijn, waren de opmerkingen van Agnes zowel verrassend als louterend.
De zin werd niet opgeschreven of zelfs maar besproken. Lilleaas was zenuwachtig om het spontaan te zeggen tijdens het filmen. Maar het kwam er gewoon uit.
“(In) de Noorse cultuur praten we niet veel over hoe we ons voelen”, legt Lilleaas uit, die in Oslo woont maar op een regenachtige middag half november in de lounge van Chateau Marmont zat. Als het script de regel ‘Ik hou van je’ had, zou het zijn als: ‘Wat? Ik zal het doen. Nooit zeg dat. Dat is schandalig.’ Maar omdat het op dat moment voortkwam uit oprechte gevoelens – ik weet niet hoe ik het moet uitleggen, maar het was wat ik voelde dat ik wilde zeggen, en wat ik wilde dat mijn eigen zus wist.
Sinds de première in Cannes wordt ‘Sentimental Value’ geprezen om dit soort scènes, die de subtiele kracht onderstrepen van deze slimme tranentrekker over een verscheurd gezin dat zichzelf probeert te herstellen. En de doorbraak in de film is van de 36-jarige Lilleaas, die in Noorwegen blijft werken maar zelden internationale aandacht krijgt.
Aangeprezen als een potentiële Oscar-genomineerde bijrolactrice, is Lilleaas persoonlijk rustig en toch bedachtzaam, iemand die liever de mensen om haar heen observeert dan in de schijnwerpers te staan. Het is dan ook passend dat ze in “Sentimental Value” de rustige, nuchtere zus speelt die bemiddelaar speelt tussen de impulsieve Nora en de egoïstische Gustav. Lilleaas is behoorlijk bedreven geworden in veel dingen, maar lijkt heel weinig te doen.
“Op de toneelschool waren enkele van de beste personages die ik speelde stom”, merkt hij op. “Ze kunnen geen taal uitdrukken, maar ze zijn heel expressief. Het voelt bevrijdend om geen stem te hebben. Agnes, ze is vaak aanwezig maar hoeft niet veel te zeggen. Voor mij is dat vrijheid – (dialoog) staat dat vaak in de weg.”
Inga Ibsdotter Lilleaas in ‘Sentimentele waarde’.
(Kasper Tuxen)
Lilleaas had Trier nog nooit ontmoet vóór haar auditie, maar ze hadden meteen een band met de uitdagingen van het opvoeden van jonge kinderen. En hij leidde tot een scriptonderzoek van ouders en kinderen. In tegenstelling tot de rusteloze Nora is Agnes getrouwd en heeft ze een zoon, waardoor ze haar diep gebrekkige vader kan bekijken vanuit het perspectief van een dochter en moeder. Lilleaas deelt de sympathie van zijn personage voor het onvermogen van verschillende generaties om verbinding te maken.
“Veel relaties tussen ouders en kinderen eindigen op een gegeven moment”, zegt hij. “Het ontwikkelt zich niet als een romantische relatie, waarbij de mentaliteit is om samen te groeien. In een gezin betekent het: ‘Jij bent het kind, ik ben de ouder.’ Maar je moet samen groeien en elkaar accepteren. En dat is moeilijk.”
Breng tijd door met Lilleaas en je zult zien dat hij acteren bespreekt in termen van menselijk gedrag, niet in termen van techniek. Eigenlijk studeerde hij oorspronkelijk psychologie. “Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in het leven (ervaringen)”, zei hij. “Groot verdriet is heel pijnlijk, maar dat kun je alleen ervaren als je veel liefde hebt. Ik heb een meer psychologische benadering geprobeerd door mensen te bestuderen, maar dat is niet wat ik wil. Acteren is voor mij het perfecte medium om het leven te verkennen.”
Andere inwoners van buiten de stad zullen misschien teleurgesteld zijn als ze in het zonnige Zuid-Californië aankomen en alleen maar worden begroet door onweerswolken, maar Lilleaas is optimistisch over de situatie. ‘Ik zou op het strand kunnen zijn, maar dat is oké,’ zei hij geamuseerd terwijl hij uit een nabijgelegen raam keek. “Ik kan naar de film gaan; het weer is perfect om films te kijken.”
Inga Ibsdotter Lilleas. (Evelyn Freja / For Time)
Zijn afgemeten reactie op zijn succes in Hollywood en de voorspelde regen tonen zijn over het algemeen onverstoorbare houding. Tijdens ons gesprek viel Lillea’s openhartigheid en gebrek aan arrogantie op. Hoe vaak praat een rijzende ster over zijn geluk als filmmakers hem minder dialoog geven? Of fantaseren over het leven na het acteren?
“Op een dag denk ik: ‘Ik wil het loslaten. Ik wil een kleine boerderij hebben'”, geeft hij toe. “We woonden op een boerderij en hadden paarden en kippen toen ik opgroeide. Dat heb ik gemist. Maar tegelijkertijd moest ik in een stedelijke omgeving zijn.”
Hij dacht er nog eens over na en bracht zijn tegenstrijdige gevoelens op een rij. ‘Misschien voelde ik, toen ik ouder werd en kinderen kreeg, de behoefte om terug te keren naar iets vertrouwds en veiligs’, suggereert ze. “Ik denk dat ik daarom (online) naar kleine boerderijen zocht – het was als een droom. Ik had een droom nodig die niet uitkwam – het was een manier om te ontsnappen.”
Lilleaas heeft misschien besloten geen psycholoog te worden, maar hij heeft altijd zijn drijfveren in twijfel getrokken. Dit verlangen om te boeren was zijn laatste zelfonderzoek, wat hem duidelijk maakte dat hij van zijn beroep hield, maar een hekel had aan de oppervlakkige dingen die ermee gepaard gingen.
“Tien jaar geleden was dit misschien maar een droom, wat er nu gebeurt”, zei hij, wijzend naar zijn majestueuze omgeving. “Maar je beseft waar je je op wilt concentreren en waarde wilt bieden. Ik wil niet per se geven. Ik wil niet alleen maar geven.” Dit zoveel waarde. Ik waardeer het en zo, maar ik wil er mijn hart niet in steken, omdat ik weet dat het op en neer gaat en niet constant is. Ik heb mijn hart in deze film gelegd. Alles wat daarna gebeurde? Mijn hart zou daar onmogelijk kunnen zijn.”
