BAGDAD — Sindsdien zijn politieke facties in Irak aan het manoeuvreren geweest parlementsverkiezingen meer dan een maand geleden om de alliantie te vormen die de volgende regering zal vormen.
De verkiezingen in november hebben niet geleid tot een blok met een beslissende meerderheid, wat de deur opende voor langdurige onderhandelingen.
De regering die uiteindelijk zal ontstaan, zal een veiligheidssituatie erven die de afgelopen jaren is gestabiliseerd, maar zal ook te maken krijgen met een gefragmenteerd parlement, de groeiende politieke invloed van gewapende facties, een fragiele economie en vaak tegenstrijdige internationale en regionale druk, inclusief de toekomst van door Iran gesteunde gewapende groepen.
De partij van premier Mohammed Shia al-Sudani won het grootste aantal zetels bij de verkiezingen. Al-Sudani positioneerde zichzelf in zijn eerste termijn als een pragmaticus die zich richtte op het verbeteren van de openbare diensten en het succesvol beschermen van Irak aan de zijlijn van regionale conflicten.
Hoewel zijn partij in naam deel uitmaakt van het Coördinatieraamwerk, een door Iran gesteunde coalitie van sjiitische partijen die het grootste parlementaire blok vormt, is het onwaarschijnlijk dat het Coördinatieraamwerk Al-Sudani’s poging tot herverkiezing zal ondersteunen.
“De keuze van de premier zou iemand moeten zijn die het Framework zegt te kunnen controleren en die zelf geen politieke ambities heeft”, zegt Sajad Jiyad, een Iraakse politieke analist en fellow bij de denktank The Century Foundation.
Al-Sudani kwam in 2022 aan de macht met de steun van het Framework, maar Jiyad zei dat hij gelooft dat de huidige coalitie “Al-Sudani geen tweede termijn zal geven omdat hij een sterke kandidaat is geworden.”
De enige Iraakse premier die sinds 2003 een tweede termijn vervult, is Nouri al-Maliki, die voor het eerst werd verkozen in 2006. Zijn bod voor een derde termijn mislukte nadat hij werd bekritiseerd vanwege het monopoliseren van de macht en het vervreemden van soennieten en Koerden.
Jiyad zei dat het Coördinatieraamwerk een les trekt van Maliki “dat een ambitieuze premier zal proberen de macht te consolideren ten koste van anderen.”
Hij zei dat de gekozen figuur als Iraakse premier over het algemeen als acceptabel moet worden beschouwd voor Iran en de Verenigde Staten – twee landen die grote invloed hebben op Irak – en voor de leidende sjiitische geestelijke van Irak, grootayatollah Ali al-Sistani.
Bij de verkiezingen won de sjiitische alliantie en lijst – gedomineerd door de partijen van het Coördinatiekader – 187 zetels, de soennitische groep 77 zetels, de Koerdische groep 56 zetels, en negen zetels waren gereserveerd voor leden van minderheidsgroepen.
De Coalitie voor Wederopbouw en Ontwikkeling, onder leiding van al-Sudani, domineerde in Bagdad en in verschillende andere provincies en won 46 zetels.
De resultaten van Al-Sudani, hoewel sterk, stonden hem niet toe een regering te vormen zonder steun van de coalitie, waardoor hij gedwongen werd zijn coördinatiekader op één lijn te brengen om zijn politieke vooruitzichten te behouden.
Sommigen zagen deze dynamiek zich eerder deze maand afspelen toen de regering van al-Sudani aan de macht kwam trek de term terreur in dat Irak het beleid tegen de Libanese militante groep Hezbollah en de Jemenitische Houthi-rebellen – groepen die zich aansloten bij Iran en de Iraakse gewapende facties – slechts enkele weken na de implementatie van de maatregel had geïmplementeerd en zei dat het een vergissing was.
Het coalitiekader werd versterkt door de afwezigheid van de sadristische beweging onder leiding van de sjiitische geestelijke Muqtada Sadr bij de verkiezingen, die het politieke systeem had geboycot omdat het niet in staat was een regering te vormen na het winnen van de meeste zetels bij de verkiezingen van 2021.
Hamed Al-Sayed, een politiek activist en ambtenaar bij de National Line Movement, een onafhankelijke partij die de verkiezingen boycotte, zei dat de afwezigheid van Sadr een “grote impact” had.
“Dit verminderde de deelname in gebieden die traditioneel binnen zijn invloedssfeer lagen, zoals Bagdad en gebieden in het zuiden, waardoor een electoraal vacuüm ontstond dat werd uitgebuit door rivaliserende milities”, zei hij, verwijzend naar verschillende partijen in het Coördinatieraamwerk die ook gewapende vleugels hebben.
Groepen die aangesloten zijn bij de gewapende vleugel behaalden ruim honderd zetels in het parlement, de grootste winst sinds 2003.
Ondertussen proberen soennitische groepen zich te reorganiseren onder een nieuwe coalitie genaamd de Nationale Politieke Raad, die tot doel heeft de invloed terug te winnen die verloren is gegaan sinds de verkiezingen van 2018 en 2021.
Het Koerdische politieke toneel blijft gedomineerd door de traditionele verdeeldheid tussen de Democratische Partij van Koerdistan en de partij Patriottische Unie van Koerdistan, terwijl de onderhandelingen tussen de twee over het presidentschap voortduren.
Volgens afspraak is de president van Irak altijd Koerdisch, terwijl de machtigere premier sjiiet is en de parlementsvoorzitter soennitisch.
Het parlement moet een voorzitter kiezen binnen vijftien dagen nadat het federale hooggerechtshof de verkiezingsresultaten heeft bekrachtigd, wat op 14 december heeft plaatsgevonden.
Het parlement moet binnen dertig dagen na zijn eerste zitting een president kiezen, en binnen vijftien dagen na de presidentsverkiezingen moet een premier worden benoemd, met dertig dagen de tijd om een nieuwe regering te vormen.
De volgende regering zal voor grote economische en politieke uitdagingen staan.
Deze omvatten hoge staatsschulden – meer dan 90 biljoen Iraakse dinars ($69 miljard) – en een staatsbegroting die voor ongeveer 90% van de inkomsten afhankelijk blijft van olie, ondanks pogingen om te diversifiëren, en diepgewortelde corruptie.
Maar misschien wel de meest ingewikkelde vraag is de toekomst van de Popular Mobilization Forces, een coalitie van milities gevormd om de Islamitische Staatsgroep te bestrijden die meer dan tien jaar geleden door Irak raasde.
De stad kwam in 2016 officieel onder Iraakse militaire controle, maar opereert in de praktijk nog steeds met een aanzienlijke autonomie. Nadat een door Hamas geleide aanval op Zuid-Israël op 7 oktober 2023 leidde tot een verwoestende oorlog in Gaza, lanceerden verschillende gewapende groepen in de PMF aanvallen op Amerikaanse bases in de regio als vergelding voor de steun van Washington aan Israël.
De VS hebben Irak onder druk gezet om door Iran gesteunde groepen te ontwapenen – een moeilijk voorstel, gezien de politieke macht die veel van dergelijke groepen uitoefenen en de waarschijnlijke oppositie van Iran tegen een dergelijke stap.
Twee hoge Iraakse politieke functionarissen, die op voorwaarde van anonimiteit spraken omdat ze niet bevoegd waren om publiekelijk commentaar te geven, zeiden dat de Verenigde Staten hadden gewaarschuwd voor het kiezen van een premierskandidaat die gewapende facties controleert en ook hadden gewaarschuwd om figuren die verbonden zijn met milities belangrijke ministeries te laten controleren of belangrijke veiligheidsposten te laten bekleden.
“Het grootste probleem is hoe om te gaan met de pro-Iraanse gewapende vleugelpartijen, vooral met degenen… die door de Verenigde Staten als terroristische entiteiten zijn bestempeld”, zei Jiyad.
