Frank Gehry leert studenten van de meest prestigieuze particuliere universiteiten van ons land, en van de openbare scholen met de meeste middelen in Californië, dat hun handtekeningen van onschatbare waarde zijn. Hij vraagt hen om hun ervaringen te vergelijken en te contrasteren met die van hun klasgenoten: Het is een eenvoudige maar diepgaande les in persoonlijke expressie, over het belang van jezelf kennen en die kennis gedurende het hele leven behouden.
Franks leven was zijn werk – in de architectuur, in het onderwijs, in het openbare leven. Zijn kunst wordt steeds levendiger. Hij wilde meer jaren, meer tijd om te creëren, om de handtekening toe te passen die hij bijna een eeuw lang had geperfectioneerd zijn dood op vrijdag op 96-jarige leeftijd.
Frank is een echte meester. Hij streeft ernaar de kunst van de architectuur onder de knie te krijgen. Voor hem was het een kunst, zoals het voor de Romeinen en Grieken was, en niet het bloedeloze werk van ingenieurs en toegepaste wiskundigen. Hij ging in de leer bij grote kunstenaars, oud en modern. Frank vond de architectuur uit, geboren uit zijn signatuur; hij droomt van oerontwerpen die hij technisch vertaalt. Hij tekende de menselijke wereld die hij wilde, en inspireerde anderen om hetzelfde te doen.
Frank wil begrepen worden, gevoeld worden, en hij drukt zich uit door een gedisciplineerde beheersing van zijn vak, maar misschien zelfs nog dieper door een serieuze studie van zichzelf. De bezigheden van zijn leven waren een dynamische en diepgaande voortzetting en viering van wat hij ontroerend vond op het gebied van kunst, beeldhouwkunst en klassieke muziek. Hij ontwierp fantastische maar toch intieme kathedralen om artistieke disciplines te verankeren, volumes om heilige esthetische tijd in op te slaan, majestueuze vaten voor persoonlijke emotionele ervaring.
Een meester inspireert toewijding, en dit is de reden waarom mensen over de hele wereld de pelgrimstocht maken om zijn werken te zien, onder de indruk van zijn kunstenaarschap en ontroerd door de subtiele signatuur van Frank Gehry – beroemd hier in Zuid-Californië, vanuit zijn eigen huis in Santa Monica (de Gehry’s woonplaats) naar Walt Disney Concert Hall in het centrum van LA naar Groot LA op Bunker Hill.
Franks werk gaat over gevoelens. Hij weet dat kunst de kracht heeft om te veranderen, te verenigen en empathie te inspireren. In Franks kantoor staat een grote bronzen wagenmenner van Delphi uit 500 voor Christus. Hij zag het oorspronkelijk in Griekenland met Ed Moses, op hun eigen artistieke pelgrimstocht. Frank zei over de ervaring: “Ik keek ernaar en keek ernaar, en ik begon te huilen. Het idee dat iemand die 2500 jaar geleden in inactieve materialen werkte, eeuwen aan gevoelens op iemand kon overbrengen, dat was mijn Noordster. Als ik dat kon doen, als ik een gebouw kon maken dat mensen iets liet voelen en gevoelens kon overbrengen via inactieve materialen, dan was dat mijn taak. En dat is moeilijk om over te praten.” Frank Gehry zegt in steen, titanium en glas: wat was en is, is niet te beschrijven. Zijn creativiteit reikt verder dan de grenzen van een publieke opdracht. Zijn enthousiasme voor de stage overtrof zelfs zijn eigen verwachtingen.
Frank werd gerespecteerd, maar het allerbelangrijkste: hij volbracht de doelen die hij zichzelf had gesteld, en net als de onbekende koetsier-beeldhouwer straalt zijn werk emotie uit door de inerte materialen van zijn vak. Hij verlevendigt het beton, verlicht de kettingen, maakt het karton vloeibaar. Franks creatieve proces is een soort bestudeerde eerbied. Hij illustreert een begrip van de rol van de geest bij het begeleiden van jezelf naar het hoogtepunt van je spirituele reis, het hart naar het uiteindelijke doel van de ziel, het navigeren door obstakels met onwankelbare loyaliteit aan je ware zelf, onbevreesd en standvastig.
Frank voltooit eindelijk zijn fysieke reis en we krijgen zijn ontzagwekkende handtekening, zijn eeuwige essentie gecommuniceerd in vorm. Ik geloof dat dit de reden is waarom hij kunsteducatie steunt, omdat hij weet dat hij zonder kunsteducatie misschien niet het doel van zijn ziel zal vinden. Hij wil je laten zien wat je allemaal kunt. Hij wilde vooral bekend worden, diep gezien worden, en dat wilde hij voor alle jonge mensen.
Door zich in het onbekende van welk artistiek project dan ook te wagen, kan Frank het pure vertrouwen in zichzelf herontdekken. Dit is één aspect van zijn grootheid, de grote meester die vanuit zijn kantoor Turnaround Arts California, een non-profitorganisatie voor kunsteducatie, heeft opgericht en gefinancierd. Niet glamoureus, maar nobel in zijn bedoeling om anderen te dienen, om creatieve kansen te ondersteunen voor de kinderen die er het meest van profiteren, maar vaak het minst ontvangen.
Het is onvermijdelijk dat mensen zich het meest concentreren op Franks sculpturen, zijn gebogen vormen en zijn lichtgevende buitenoppervlakken, maar wat ik het diepst vind aan zijn architectuur is hoe deze ruimtes betovert en verlevendigt. Hij tekent vormen die iets heiligs, eeuwigs bevatten en uitdrukken, de waarden die hij dierbaar is. Hij geeft om andere mensen. Ik zag hoe hij de levens van kinderen veranderde door middel van spel, gevoelig luisteren en kunst.
Componist Gustav Mahler, die Frank vereerde, zei: ‘Alles wat tot in het kleinste detail onvolmaakt is, is gedoemd te vergaan.’ Franks perfectionisme was nauwgezet, perfectioneerde elke hoek, elke golvende curve, maar was ook opzettelijk emotioneel, over de gemeenschappelijke ervaring die de bewoners van zijn wereld voelden – nog een erfenis van Mahler, die het schrijven van symfonieën ooit omschreef als ‘wereldopbouw’. Franks wereld zelf is gestructureerd als een symfonie: zijn “Orkest” verenigt Palestijnen en Israëliërs in Berlijn, marginale studenten met maestro, moderne muzikanten met composities die eeuwen en genres doorkruisen. Hij is een deconstructionistische jazzmeester van de liminale ruimte.
Onze architecturale wagenmenner was een jonge tovenaar uit Canada, een student en leraar van wijsheid, een vallende ster uit het verre noorden; hij was een geschenk voor onze bleke en onfatsoenlijke wereld van zorgeloze en afwijzende schepping. Hij is een goochelaar, een taalkundige die zijn eigen emotionele taal opnieuw uitvindt en construeert.
Een rabbijn vertelde Franks ouders ooit dat hun zoon ‘gouden handen’ had. Die handen beelden schoonheid uit over de hele planeet, en ze hebben al bijna een eeuw lang wonderen verricht. Haar handen houden de onze vast, in het creëren van kunst die ons verbindt; de muren scheiden niet, maar nodigen je uit om binnen te komen. Net als Matisse op oudere leeftijd, tekenend vanuit zijn bed, is Franks gevarieerde creativiteit, zijn erfenis van meesterschap eeuwig. Hij zegende ons met zijn vruchtbare werken, een blijvende erfenis van tempels die boven tijd en ruimte uittorenen, om ons te transformeren en te inspireren. Hij heeft ons een creatie nagelaten waarin we ons beste zelf zullen vinden en voelen.
Malissa Shriver is de president en mede-oprichter, samen met Frank Gehry, van Omzet Californië Art.
